Сұм ілем деп жүріп, ілініп кетеді.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — біреуге қақпан құрып, зиян келтірмек болған адам ақырында өзі сол қақпанға түсіп қалуы мүмкін деген ой. Астарлы мағынасы — жаман ниет, қулық, зұлымдық түбі өз басыңды ауыртады. Адам өзгеге ор қазса, өзі соған құлайды. Яғни әділетсіз әрекет пен теріс пиғыл ұзаққа бармайды.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «сұм ілу» — біреуді алдап, тұзаққа түсіру, қаскүнемдік жасау деген бейнелі ұғым. Ал «ілініп кету» — сол әрекеттің салдары өзіне қайтып тиюін білдіреді. Мақалда қақпан, ілмек сияқты образдар арқылы өмірдегі қулық пен оның қауіпті нәтижесі көркем түрде берілген. Бұл — адамның ниеті мен ісі бір-біріне тікелей байланысты екенін аңғартатын терең ескерту.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал алдау, жалған ақпарат тарату, біреуді үстінен шағыммен құлатпақ болу сияқты жағдайларға да сай келеді. Мысалы, бір қызметкер әріптесін жаман көрсету үшін жалған сөз таратады, бірақ тексеріс кезінде оның өтірігі әшкереленіп, өзі жұмыстан шығып қалады. Демек, өзгені тұзаққа түсіремін деген адам көбіне соның зардабын өзі тартады.