Сұлу сұқтануға жақсы,
Ақыл жұптануға жақсы.

Негізгі мағынасы

Сұлу адамға қарап сұқтануға, тамсануға болады, ал өмірлік жар болуға ақылды адам лайық. Мақал көзді қуантатын әдемілік пен бірге өмір сүруге керек қасиетті ажыратады. Сұлулық бірінші көргенде тартады, бірақ отбасының ырысы, балалардың тәрбиесі, қиын сәтте дұрыс шешім — ақылға байланысты. Жар таңдағанда көзге емес, ақылға қарау жөн екені осыдан шығады. Мақал тек ерлі-зайыптыларға емес, кез келген серік, дос таңдауға да қатысты айтыла береді.

Образдар мен теңеулер

Сұқтану — бір нәрсеге қызыға, көз алмай қарау, бұл сөзде тіпті аздап ашкөздік, «сұқ көз» ұғымы бар. Жұптану — жұп болу, қос болып бірігу: қазақ құсты да «жұбымен» дейді, адамға «жұбың жазылмасын» деп тілейді. Мақал екі тармақты бірдей құрған, «...-ға жақсы» деген қайталау салыстыруды айқын етеді. «Сұқтану» мен «жұптану» үндесіп тұр, бірі көзге, бірі өмірге қатысты екі түрлі «жақсылықты» білдіреді.

Қазіргі өмірде қолданылуы

Көбіне жар таңдау туралы әңгімеде, жасы үлкен кісі жастарға кеңес ретінде айтады. Жеңіл әзілмен де айтылады: сыртқы келбетке қатты қызыққан жігіт пен қызды ойландыру үшін. Біреудің сұлулығын немесе жарын мазақтау мақсатымен айту дөрекі. Мысалы: «Әдемі қызды көрсең, көзің тоймас, бірақ өмір сүрерің ақылды жар. Сұлу сұқтануға жақсы, ақыл жұптануға жақсы».

Қолданылу жағдаяттары

— Үйлену туралы ойланып жүрген немересіне әжесі болашақ жардың мінезі мен ақылын бағалауды кеңес етті.
— Ауылдағы тойда қариялар жас жұбайларға бата беріп, бір-біріне ақылмен сүйеніш болуын тіледі.
— Ас үйде шешесі қызына жігіттің сыртқы сәніне емес, сөзі мен ісіне қарау керегін айтты.