Сүйреңдеген қызыл тіл
Сүйгеніңнен айырар,
Не жауыңды қайырар.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал сөздің құдіретін ескертеді. Адамның тілі дұрыс қолданылса, ол жауды тоқтатып, қарсыласын қайтаруға, яғни бір істі сөзбен шешуге жарайды. Ал орынсыз, сүйреңдеп, ойланбай сөйлеген тіл ең жақын адамды да алыстатып, сүйгеніңнен айыруы мүмкін. Демек, сөз адамның тағдырын да, қарым-қатынасын да өзгертетін күшке ие.
Образдар мен теңеулер
«Сүйреңдеген қызыл тіл» деген бейне тілдің шұбар, шектен тыс, тізгінсіз сөйлейтінін аңғартады. «Қызыл тіл» — шешендік пен өткір сөздің белгісі, бірақ мұнда ол сақталмаса, зиян әкелетін құрал ретінде берілген. «Сүйгеніңнен айырар» дегені — орынсыз сөз махаббатты, сыйластықты, тіпті отбасылық татулықты бұзатынын білдіреді. «Жауыңды қайырар» — орынды, батыл, дәл айтылған сөздің қорған бола алатынын көрсетеді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал әлеуметтік желіде, отбасында, жұмыста орынды сөйлесудің маңызын еске салады. Мысалы, бір адам ашумен чатта ауыр сөз жазып жіберсе, ол досымен араздасып қалуы мүмкін; ал сабырмен, дәлелмен сөйлесе, мәселе ушығудың орнына шешіледі.
Súıgenińnen aıyrar,
Ne jaýyńdy qaıyrar.