Сұм қартайса, сопы болады.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал сырттай қарағанда адам қартайған сайын жұмсарып, діндар, тақуа болып кететінін меңзегендей көрінеді. Бірақ астарлы мағынасы басқа: жаман мінезді, сұм, айлакер адам жасында қандай болса, қартайғанда да түбегейлі өзгеріп кетпейді. Кейде ол өз мінезін бүркемелеп, жақсы адамсымсып, сопылыққа ұқсаған кейіп көрсетуі мүмкін. Яғни, жасанды тақуалық пен сыртқы пішінге сенбе деген ескерту бар.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «сұм» сөзі — зұлым, айлакер, ішкі ниеті таза емес адамды білдіреді. «Қартайса» — өмірдің соңғы белесіне жеткен шақ, тәжірибе жиналған кезең. «Сопы болады» дегені — шынайы сопылық емес, сырттай діндар, ибалы көрінуге тырысу. Қазақ танымында сопы — рухани таза, сабырлы адам бейнесі. Сондықтан мақалда шынайы тазалық пен жалған көрініс қарама-қарсы қойылған.
Қазіргі өмірде
Бүгінде бұл мақал адам мінезін сыртқы жасына, киіміне не сөзіне қарап емес, ісіне қарап бағалау керек екенін еске салады. Мысалы, біреу бұрын да алдамшы болып, кейін бірден өте діндар, өте инабатты кейіп танытса, оған сақтықпен қараған дұрыс. Мақал артыңда пиғыл мен шындық тұратынын ұмытпауға үйретеді.