Сұм сипап отырып шымшиды.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — залым, қулыққа жақын адам ашық күш қолданбай-ақ, жаймен, білдіртпей зиян келтіреді. Астарлы мағынасы — жаман ниетті кісі өз ісін жымысқы әрекетпен, майда сөзбен, алдап-арбаумен істейді. Сондықтан адам сырттай сыпайы көрінгеннің бәріне сене бермеуі керек. Мұнда сақтық, сергектік, адам мінезін аңдай білу қажет екені ескертіледі.
Образдар мен теңеулер
«Сұм» сөзі — пиғылы бұзылған, қулығы басым адамды білдіреді. «Сипап отырып шымшу» — сырт көзге мейірімді, жұмсақ көрініп, іштей қиянат жасау деген бейнелі теңеу. Бұл тіркес зұлымдықтың әрдайым айғаймен келмейтінін, кейде ол майда әрекет, астыртын сөз, ұсақ қулық арқылы көрінетінін аңғартады. Мақалдың күші де осында: ол адамның ниетіне қарап бағалау керек екенін еске салады.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал жалған досқа, алдамшы ұсынысқа немесе сырттай әдемі көрінетін, бірақ зияны бар әрекетке қатысты айтылады. Мысалы, біреу жұмыс орнында әріптесіне жылы сөйлеп, артынан оның беделіне нұқсан келтірсе, жұрт: «Сұм сипап отырып шымиды» деп баға береді. Яғни, қулықты дер кезінде танып, абай болуға шақырады.