Киім ауыр болмайды,
Азық ауыр болмайды,
Ақыл ауыр болмайды.

Негізгі мағынасы

Жолға шыққанда артық киім де, азық та ауыр болмайды: салмағы бар болса да, керек кезде көп жақсылығын көресің. Ақыл да сондай: оны қанша жинасаң да, иығыңды баспайды, ал қиын сәтте құтқарады. Мақал үш нәрсені бір қатарға қойып, ақылды, білімді артық болмайтын, үнемі қасыңда жүретін керекті дүниеге теңейді. Оны жинаудан жалықпа, артығы зиян емес деген ой осыдан туады.

Образдар мен теңеулер

Мақал көшпелі тұрмыстың жол тәжірибесінен шыққан. Ұзақ сапарға, жайлауға, отар малға шыққан адам жылы киім мен азықты молырақ алатын: ауа райы күрт өзгереді, жол ұзаққа созылады. Мақал осы белгілі ойды алып, оған үшінші жолды қосады — енді ақыл да жол азығының қатарына енеді. Үш жолдың бірдей «ауыр болмайды» деп аяқталуы ырғақ береді, үшінші жолға жеткенде басты ой айқындала түседі.

Қазіргі өмірде қолданылуы

Мақалды көбіне білім алуға, жаңа нәрсе үйренуге шақырғанда айтады: «бұл саған не керек?» деп күмәнданған адамға жауап ретінде. Жолға жиналып жатқанда артық киім алуға ерінген балаға да айтады, әзіл араласқан кеңес ретінде. Үні — жылы, ақыл-кеңес. Мысалы: «Қытай тілін не үшін үйренесің деп сұрайсың ба? Ақыл ауыр болмайды, бір күні керек болады».

Қолданылу жағдаяттары

— Жайлауға аттанар алдында әжесі немересінің дорбасына жылы кеудеше мен құрт салып жатып, мақалды айтады.
— Атасы зейнетке шыққан соң компьютер үйренуге кірісіп, күлген немерелеріне осы мақалмен жауап береді.
— Шопан баласына малдың ауруын танудың белгілерін үйретіп, бұл білімнің әлі талай керек болатынын мақалмен айтады.