Қыста ызғар, жазда шаң тимеген.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал бір нәрсенің өте таза, мүлде кіршіксіз, ешбір мін-дақ түспеген күйін білдіреді. Тура мағынасында қыстың ызғары да, жаздың шаңы да тимеген затты айтқандай көрінеді. Астарлы мағынасы — адам не зат сыртқы әсерден аман сақталып, алғаш қалпын жоғалтпаған, таза да пәк күйде қалған деген ой.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «қыста ызғар» — суықтың, қаталдықтың белгісі, ал «жазда шаң» — күнделікті тіршіліктің, жүріс-тұрыстың салдары. Халық осы екі қарама-қарсы мезгілді алып, дүниенің барлық сынағын бейнелеген. Яғни ызғар мен шаң тимеуі — өмірдің ауырлығы да, қарапайым кірі де жұқпаған, әбден қорғалған, саф қалпын сақтаған деген образ.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал тазалықты, ұқыптылықты немесе мінсіз сақталған дүниені сипаттағанда қолданылады. Мысалы, біреудің мұқият сақтап келген көне кітабын көріп: «Мына кітапқа қыста ызғар, жазда шаң тимеген екен» деуге болады. Бұл — заттың өте жақсы күтімде болғанын білдіреді.