Қалпақтың қапысы жоқ,
Киетін басты айт.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — қалпақтың өзінен гөрі оны киетін басты сұрау, яғни бас болмай, қалпақтың қажеті жоқ. Астарлы мағынасы — кез келген заттың, істің, сәннің, тіпті беделдің де иесі мен орнымен құны бар. Алдымен адам, оның ақылы, мінезі, ниеті маңызды; сыртқы нәрсе содан кейін ғана мән алады. Кейде бір нәрсенің қадірін білу үшін оның кімге және не үшін керек екенін түсіну қажет.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «қалпақ» — сыртқы көрініс, белгі, дәстүрлі киім сияқты нәрселердің бейнесі. Ал «бас» — адам, ой, тірек, негізгі құндылық деген ұғымды білдіреді. Қалпақтың бассыз пайдасыз болуы арқылы халық «сыртқы сәннен бұрын ішкі өзек керек» деген ойды жеткізген. Яғни, қабықтан бұрын мазмұн, құралдан бұрын мақсат маңызды.
Қазіргі өмірде
Бұл мақалды бір істі бастамас бұрын оның иесін, мақсатын, жауапкершілігін ойлану керек кезде қолдануға болады. Мысалы, біреу қымбат телефон сатып алып, бірақ оны тиімді пайдаланбаса, «қалпақтың қапысы жоқ» деп, заттың емес, оны қолданатын адамның білім мен жауапкершілігі маңызды екенін еске салуға болады.
Kıetin basty aıt.