Малсыз деп ерден түңілме,
Ерсіздеп елден түңілме,
Елсіз деп жерден түңілме.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамды қиындыққа қарап түңілмеуге шақырады. Тура мағынасы бойынша, мал болмаса да, ер азаматтан безбе; ел жоқ деп жұрттан үміт үзбе; жер жоқ деп тіршіліктен қол үзбе деген ой айтылады. Астарлы мағынасы — байлық та, адам да, орта да уақытша өзгеруі мүмкін, бірақ адам сабырын сақтап, үмітін жоғалтпауы керек. Қазақ дүниетанымында мал — ырыс, ер — тірек, ел — сүйеніш, жер — қоныс пен өмірдің негізі. Сондықтан осы үшеуінен түңілу өмірдің мәнін жоғалтуға тең.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «мал», «ер», «ел», «жер» — тек жеке ұғымдар емес, тұтас тіршіліктің символы. Мал — дәулет пен несібе, ер — қайрат пен қорған, ел — бірлік пен жұртшылық, жер — өмір сүретін мекен, құт-береке. Мақал осы төрт тіректі қатар қойып, адамның тіршілігі тек бір нәрсеге байланып қалмайтынын аңғартады.
Қазіргі өмірде
Бұл сөзді жұмысынан айырылған, қиын кезеңге тап болған адамға айтуға болады. Мысалы, бір азамат кәсібі жүрмей қалса да, «бәрі бітті» демей, жаңа мүмкіндік іздеп, елмен араласып, жердің беретін несібесін еңбекпен табуға тырысады. Мақалдың тәрбиесі — күйзеліске берілмей, өмірге сеніммен қарау.
Ersizdep elden túńilme,
Elsiz dep jerden túńilme.