Мен де едім сендей ,
Сен де боларсың мендей .

Негізгі мағынасы

Бір кезде мен де сен сияқты едім, сен де бір кезде мен сияқты боласың. Мұны көбіне қарт адам жасқа айтады: мен де жас, күшті едім, сен де бір күні қартаясың. Мақал уақыттың бәріне ортақ екенін, бүгінгі жағдайдың мәңгі емес екенін еске салады. Кәрілікті, әлсіздікті мазақтаған, тәкаппарланған адамға ескерту ретінде айтылады. Кеңірек мағынада ол бақ пен сордың да ауысып отыратынын білдіреді: бүгін басы бақытты адам ертең басқаның күйін кешуі мүмкін.

Образдар мен теңеулер

Мақал екі адамның, «мен» мен «сеннің» айнадай қарсы тұруына құрылған: бірінші жолда өткен шақ, екінші жолда келер шақ. «Едім» мен «боларсың» етістіктері уақыт осін жасайды: біреуі артқа, біреуі алға қарайды. «Сендей» мен «мендей» ұйқасы сөздердің орнын ауыстырып, тағдырдың да ауысатынын көрсетеді. Мақалда ешқандай зат не жануар бейнесі жоқ, оның бар күші — қарапайым сөздердің симметриясында. Осы қарапайымдылығы оны ауызша айтуға ыңғайлы етеді.

Қазіргі өмірде қолданылуы

Үлкен кісі кәрілікті, әлсіздікті келеке еткен жасқа, жағдайы нашар адамға менсінбей қараған кісіге айтады. Сарыны — салмақты ескерту, кейде ренішсіз жылы ақыл. Кейде қарт өз жастығын еске алып, немересіне күліп айтады. Кішіге қарата айтылатын сөз, сондықтан жасы кіші адамның үлкенге айтуы әдепсіз естіледі. Мысалы, атасы футболда жүгіре алмағанына күлген немересіне: «Мен де едім сендей, сен де боларсың мендей», — деп жымиды.

Қолданылу жағдаяттары

— Аялдамада таяғымен баяу жүрген кемпірге күлген жасөспірімдерге көрші ақсақал мақалды айтып, кемпірдің көлікке мінуіне көмектесті.
— Ауылдағы күрес жарысында бұрынғы палуан ақсақал жас жеңімпазды құттықтап, оның иығынан қағып, мақалды күліп айтты.