«Мен», «мен» дей берме,
Меңдеп өлерсің.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның өз-өзін тым көтеріп, «мен» деп шектен тыс мақтана беруі жақсылыққа апармайтынын ескертеді. Тура мағынасында «мен» сөзін қайта-қайта айту, яғни өзін өзгеден биік қою — мінезге жараспайтын қылық. Астарлы мағынасы одан да терең: кісілік пен парасаттың белгісі — кеуде керу емес, кішіпейіл болу. Өзін ғана ойлаған адам ақырында опық жеп, ел ішіндегі беделінен айырылуы мүмкін.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «меңдеп өлерсің» тіркесі адамның шектен шыққан менмендігі өзіне сор болып жабысатынын бейнелейді. «Меңдеу» — есінен тану, мең-зең күйге түсу деген ұғымға жақын. Яғни артық мақтан, паңдық, өзімшілдік адамды рухани әлсіретіп, дұрыс ойлауынан айырады деген ой берілген. Мұнда образ арқылы тәкаппарлықтың кесірі денсаулыққа да, абыройға да зиян екені көрсетіледі.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал бүгін де өте өзекті. Әсіресе әлеуметтік желіде өзін ғана дәріптеп, басқаны менсінбейтін адамдарға қатысты айтылады. Мысалы, бір қызметкер үнемі «мен істедім, мен ғана білемін» деп әріптестерін тыңдамаса, ұжымда сыйы азайып, ортадан шеттетілуі мүмкін. Сондықтан бұл нақыл адамды қарапайым болуға, еңбегін үнсіз дәлелдеуге тәрбиелейді.
Meńdep ólersiń.