Малдының беті жарық,
Малсыздың беті шарық.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: малы бар адамның жүзі жарық, яғни тұрмысы түзулі, көңілі орнықты деген ойды білдіреді. Астарлы мағынасы: мал — қазақ тіршілігінде ырыс пен берекенің, еңбектің өтеуінің белгісі. Малы бар адам күнкөріске сенімді болып, ел ішінде еңселі көрінеді. Ал малы жоқ жанның тұрмысы ауырлап, қабағы түсіңкі болады деген халықтық байқау жатыр. Бірақ мұнда байлықты ғана мадақтау емес, малдың өмірдегі орнын бағалау мәні басым.
Образдар мен теңеулер
«Беті жарық» деген тіркес адамның абыройы ашық, көңілі тоқ, жағдайы жақсы екенін меңзейді. Ал «беті шарық» — жүзі солыңқы, жабырқау, шаршаңқы қалпын бейнелейді. Яғни бет-әлпет арқылы адамның ішкі күйі мен тұрмыс деңгейі салыстырылады. Қазақ ұғымында мал — тек байлық емес, тіршіліктің тірегі. Сондықтан бұл жерде бет нұрынан гөрі тұрмыстың нышаны алға шығады.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал материалдық жағдайы жақсы адам мен қиындық көріп жүрген адамның тұрмыс айырмасын сипаттауда қолданылады. Мысалы, шаруасын дұрыс жүргізіп, кәсібінен табыс тапқан адам отбасының қажетін өтеп, алаңсыздау өмір сүреді. Ал табысы тұрақсыз жан қиналып, уайымға көбірек түседі. Дегенмен бүгінгі заманда мақал адал еңбек пен табыстың қадірін де еске салады.
Malsyzdyń beti sharyq.