Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
1.3M
Қаралым
274
Орташа
Сұрыптау:
Бастығың болса білімсіз,
Тындырар ісің тиімсіз.
Тындырар ісің тиімсіз.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: егер басшыңның өзі білімсіз болса, істің нәтижесі де дұрыс шықпайды. А...
Көңіл кең болса,
үйдің тарлығы білінбес.
үйдің тарлығы білінбес.
**Негізгі мағынасы** Көңілі кең, пейілі ақ адам бар жерде үйдің тарлығы да, тұрмыстың қиындығы да онша сезілмейді. Яғни...
Адамның жүрген жері - абат.
**Негізгі мағынасы** «Адамның жүрген жері - абат» деген мақалдың тура мағынасы — адам бар жерде тіршілік қызады, орын кө...
Жаман жігіт жолдасын жауға алдырар,
Өзін ұятқа қалдырар.
Өзін ұятқа қалдырар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жаман мінезді, сенімсіз жігіттің өзімен бірге жүрген жолдасына да, өзіне де кесір тигізет...
Жаман аттан аяғым жақсы,
Жаман достан таяғым жақсы.
Жаман достан таяғым жақсы.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — жаман атқа мінгеннен гөрі жаяу жүрген артық, ал жаман досқа ергеннен г...
Салақ әйелге - соқыр күйеу.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — ұқыпсыз, салақ әйелдің қасында тұрған күйеу оның кемшілігін байқамайты...
Көргенді кісі көргенін айтар,
Көргенсіз кісі бергенін айтар.
Көргенсіз кісі бергенін айтар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның ішкі тәрбиесі мен мінезін сөзінен тануға болатынын айтады. Көргенді, тәрбиелі кіс...
Өзімдікі сұңғыла, өзгенікі миғұла.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға өз ісі мен өз пікірін жоғары бағалап, басқаның ісін төмен санауға бейім мінезді ә...
Айтар сөзін білмесе,
Адамдықтан не пайда?
Артқан жүгін тартпаса,
Атандықтан не пайда?
Адамдықтан не пайда?
Артқан жүгін тартпаса,
Атандықтан не пайда?
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға тек аты ғана емес, ісі де сай болу керегін айтады. Бірінші жолда сөзін білмеген, о...
Өтірікшінің шын сөзі зая кетеді.
**Негізгі мағынасы** Өтірік айтып үйренген адамның бір рет айтқан шын сөзіне де жұрт сенбей қалады. Яғни жалған сөз көп...
Біреу қыз алып қашады,
Біреу қызығына қашады.
Біреу қызығына қашады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал өмірде әр адамның ойы, ниеті, таңдауы әртүрлі болатынын білдіреді. Біреу бір істі күшпен,...
Құлға да бір билік.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — құл деп танылған адамға да бір рет билік берілсе, ол өзін еркін сезіні...
Екі сауыншы кездессе,
Шелегі мен қаймағын айтады.
Екі ұста кездессе,
Балғасы мен салмағын айтады.
Екі ұры кездессе,
Қайдағы мен жайдағыны айтады.
Шелегі мен қаймағын айтады.
Екі ұста кездессе,
Балғасы мен салмағын айтады.
Екі ұры кездессе,
Қайдағы мен жайдағыны айтады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамдардың мінезі мен әдеті сөйлеген сөзінен білінеді деген ойды білдіреді. Бірі өз еңбег...
Көз - нұрдың ұясы,
Көңіл - сырдың ұясы.
Көңіл - сырдың ұясы.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам ішкі дүниесін де, сыртқы болмысын да терең бейнелейді. Көз — адамның жанарынан нұр,...
Су жұмсақ, тамшылап тасты теседі,
От жұмсақ, темірді балқытады.
От жұмсақ, темірді балқытады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су қатты көрінбесе де, үздіксіз тамшылап, ең мықты тасты да теседі; от...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Кедейдің кербезінен сақтан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай сәнді, паң көрінген кедейден сақ бол дегенді білдіреді. Мұндағы тура мағынасы — к...
Болар бала - боғынан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — бала өсе келе өз мінезін, қабілетін ерте байқатады деген ой. Астарлы м...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.