Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
795.8K
Қаралым
170
Орташа
Сұрыптау:
Біреу көріп күледі,
Біреу еріп күледі.
Біреу еріп күледі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — біреудің күлгенін көріп, басқалар да соған қосылып күледі. Астарлы мағ...
Жыланның тілі айыр,
Жылан мінезді адамның сөзі айыр.
Жылан мінезді адамның сөзі айыр.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал екіжүзді, тұрақсыз, сөзі мен ісі қабыспайтын адамды сынайды. Жыланның тілі айыр болғаны с...
Балық жеген «су, су» дейді,
Көлік айдаған «шүу, шүу» дейді.
Көлік айдаған «шүу, шүу» дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның өзі айналысқан ісіне, көрген тәжірибесіне қарай сөйлейтінін білдіреді. Балық жеге...
Инабат - ер азығы,
Инабатты ер - ел қазығы.
Инабатты ер - ел қазығы.
**Негізгі мағынасы** Инабат — адамның ішкі мәдениеті, әдептілігі, ұят пен кішіпейілділігі. Мақалдың тура мағынасы бойынш...
Нақыл қайдан шығады, ой болмаса,
Киіз қайдан шығады, қой болмаса.
Киіз қайдан шығады, қой болмаса.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың түпкі ойы: терең сөз де, өмірлік даналық та ойсыз тумайды. Адамның санасында толғаныс,...
Жан жұтамай мал жұтамайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: адам тірі, аман жүрсе, мал-мүлкі де біржола құрып кетпейді. Астарлы мағ...
Құлықсыз құлақ ойға олақ.
**Негізгі мағынасы** Құлықсыз адам айтылған ақылды да, жақсы кеңесті де дұрыс қабылдай алмайды. Мұнда тура мағынада — құ...
Айырым-айырым жол сүрлеуін түйе білер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — ұзақ жолда, шөлді жерлерде немесе көш-қон кезінде жолдың бұрылысы мен...
Жаманды жақсы десең,
Бөркі қазандай болады.
Бөркі қазандай болады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның жағымсыз мінезін орынсыз мақтасаң, ол өзіне сеніп, тіпті паңданып, асқақтап кетет...
Күн жаумаса жер жетім,
Кемпірі өлген шал жетім.
Кемпірі өлген шал жетім.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жерге жаңбыр жаумаса, топырақ қурап, тіршілік нәрсіз қалады; ал кемпірі...
Жаманға,
Күн де қараңғы,
Түн де қараңғы.
Күн де қараңғы,
Түн де қараңғы.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жаман адамның көңілі де, ниеті де тұнжыраңқы болатынын білдіреді. Тура мағынада күндіз де...
Ет асса, нан қалмайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: ет піскен, ет тартылған жерде нанның азайып, таусылып қалуы мүмкін. Аст...
Арық қазған су ішер,
Араздасқан у ішер.
Араздасқан у ішер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: арық қазған адам суға қол жеткізеді, ал араздасқан, татулығы бұзылған а...
Сәлемнің де сәті бар.
**Негізгі мағынасы** «Сәлемнің де сәті бар» деген мақал амандасудың да өз орны, уақыты, реті болатынын білдіреді. Яғни...
Сезікті секіреді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: бір нәрседен секем алған, күмәнданған адам шошып, жалт етеді. Астарлы м...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Әрлі болғанша, арлы бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның сыртқы сұлулығы мен сән-салтанатынан гөрі, ішкі тазалығы мен адамгершілігі маңыз...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.