Адам туралы 4647
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4647
Мақал-мәтел
1.5M
Қаралым
327
Орташа
Сұрыптау:
Үлкен жау - өңеш.
Негізгі мағынасы Үлкен жау — өңеш деген мақал адамның ең қауіпті дұшпаны сырттан емес, өз ішіндегі ашкөздік…
Сүйекпен кірген мінез сүйекпен кетеді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның мінезі оңайлықпен өзгермейтінін білдіреді. Тура мағынасында «сүйекпен кірген» дегені…
Сабырлы ойлаған саспай жауап береді.
Негізгі мағынасы Сабырмен, байыппен ойланған адам асығыстыққа ұрынбайды, сондықтан жауапты да дұрыс әрі орнықты береді…
Тосылмайтын жүйрік,
Шошынбайтын жүрек болмайды.
Шошынбайтын жүрек болмайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — ең жүйрік аттың өзі де тосылып, кібіртіктеп қалуы мүмкін, ал жүрек иесі…
Тағасының күмісіне мақтанба,
Атыңның жүрісіне мақтан.
Атыңның жүрісіне мақтан.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды сыртқы жылтыраққа емес, шын мәніндегі пайда мен қабілетке сүйенуге шақырады. Тура…
Қыран қартайса, жағалтайға жалтаңдайды.
Негізгі мағынасы Қыран — ең биікке самғайтын, күшті де еркін құс. Ал қартайғанда оның қуаты кеміп, бұрынғыдай алысқа…
Сараңның жиған малы арам.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сараң адамның дүние-мүлкі қанша көп болса да, оның берекесі болмайтынын білдіреді. Тура…
Көп сөйлесең, тақылдақ дер,
Сөйлемесең, ақымақ дер.
Сөйлемесең, ақымақ дер.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға сөзді орнымен айту керегін ескертеді. Көп сөйлеп кетсең, жұрт сені бос, жеңілтек…
Ешкі бастаған қой егінге түсер,
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — ешкі бастап жүрген қой отары егінге кіріп кетеді деген ойды білдіреді…
Малқұмар көңіл - соқыр көңіл.
Негізгі мағынасы «Малқұмар көңіл - соқыр көңіл» деген мақал дүниедегі бар ойы мал-мүлікке ғана ауған адамның пайымын…
Есті елін табар,
Ессіз жаттың отын жағар.
Ессіз жаттың отын жағар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ақылды, есті адамның өз елін, өз жұртын, өз ортасын қадірлейтінін айтады. Есті адам туған…
Таздың барар жері - бөрікші.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: таз адамға бөрік, яғни бас киім тігетін бөрікшіге барудан басқа амал аз…
Сыланайын десем, байдан қорқам,
Сыланбайын десем, тоқалдан қорқам.
Сыланбайын десем, тоқалдан қорқам.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның екі ортада да қысылып, ешбір шешімге келе алмай тұрғанын білдіреді. Тура мағынасында…
Жаман ініге аға болма.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: мінезі нашар, жөн білмейтін ініге аға болып, оған толық сеніп, сүйеніш…
Сойылды соға білмеген езіне тигізер.
Негізгі мағынасы «Сойылды соға білмеген езіне тигізер» деген мақалдың тура мағынасы — қолындағы қаруды не құралды дұрыс…
Мерт келмей жұтқа,
Қазы келмей дауға барма.
Қазы келмей дауға барма.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды кез келген іске сақ, дайын әрі ойланбай кіріспеуге шақырады. Тура мағынасында, жұт…
Күшіңе сенбе, ісіңе сен.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды өз күшіне, сыртқы айбынына немесе уақытша қуатына мастанбауға шақырады. Тура мағынасы…
Есектің түбіне «пия, пия» жетер.
Негізгі мағынасы Бұл мақал біреуді бос сөзбен, айқаймен не ұсақ-үйірмелі өктемдікпен өз айтқанына көндіремін деу — бос…
Ескіге жаңа өлшеуші,
Жаманға жақсы өлшеуші.
Жаманға жақсы өлшеуші.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — ескі нәрсені жаңа өлшеуішпен өлшеу, жаман нәрсені жақсы өлшеу. Астарлы…
Тұғырына саңғыған сұңқар оңбас,
Үйірінен қаңғыған тұлпар оңбас.
Үйірінен қаңғыған тұлпар оңбас.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: өз тұғырына, өз мекеніне былғаныш түсірген сұңқар да, үйірінен адасқан…
Сенімен қосыла жамандасқан
Сені сыртыңнан да жамандайды.
Сені сыртыңнан да жамандайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: қасыңдағы адам сенімен бірге біреуді жамандап, ғайбат айтса, ол сенің…
Аз көпке, аш тоққа теңгерілді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — аз нәрсе көпке, аш адам тоқ адамға теңелді деген ой. Астарлы мағынасы…
Қарамық өзін бау санайды,
Төбе өзін тау санайды.
Төбе өзін тау санайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал өз қадірін асыра бағалайтын, шынайы орнын дұрыс түсінбейтін адам туралы айтады. Қарамық –…
Сөзге батыр, іске пақыр.
Негізгі мағынасы «Сөзге батыр, іске пақыр» деген мақал сөзді көп сөйлеп, уәде беруге келгенде мықты, ал нақты іс…
Пышағыңның күмісіне қарап,
Өтпесіне болайын.
Өтпесіне болайын.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: пышағыңның күмісі, яғни сыртқы жылтыры жақсы көрінсе де, мен оның…
Жас жалтаңға қашар,
Кәрі қалыңға қашар.
Кәрі қалыңға қашар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның жасына қарай мінезі мен таңдауы өзгереді деген ойды білдіреді. Жас адам көбіне…
Өз қуырдағы өзінде.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — әр нәрсенің өз қуырдағында, өз ыдысында болуы. Астарлы мағынасы — адамның…
Күнәң болмаса, күнді болжа.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — егер айып-қателігің, күнәң жоқ болса, ештеңеден қорықпай, ертеңгі күннің…
Атадан баланын, ойы өзге.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — бір әулетте туған ата мен баланың ойы бірдей болмайды, әр буынның…
Білмегенді білдір,
Қолына алтын жүзік ілдір.
Қолына алтын жүзік ілдір.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — білмейтін адамға үйретіп, оның қолына алтын жүзік ілдіру. Астарлы…
Бір еткенді екі етесің,
Екі еткенді үш етесің,
Үш еткенді әдет етпей, не етесің?
Екі еткенді үш етесің,
Үш еткенді әдет етпей, не етесің?
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның істеген ісі бір ретпен шектелмей, қайталана берсе, ол әдетке айналатынын аңғартады…
Ай күннен артық,
Күндіз Күнсіз де жарық.
Күндіз Күнсіз де жарық.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — айдың жарығы түнде көрінсе, күннің нұры күндіз бәрін айқын етеді; ал…
Қолы ұзын сүйгенін алар,
Қолы қысқа тигенін алар.
Қолы қысқа тигенін алар.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: біреудің қолы ұзын болса, яғни қолы жетсе, қалағанын алып алады; ал қолы…
Патшаның қолтығы кең, құйрығы ұзын.
Негізгі мағынасы Бұл мақал тура мағынасында патшаның ықпалы зор, айналасы кең, билігі мықты екенін аңғартады. Астарлы…
Ерді көрсең, Қыдыр тұт,
Асты көрсең, қадір тұт.
Асты көрсең, қадір тұт.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды сыйлауды, қадірлеуді үйретеді. «Ерді көрсең, Қыдыр тұт» дегені — елге пайдасы тиген…
Ұятын шүберекке түйген.
Негізгі мағынасы «Ұятын шүберекке түйген» деген тіркес адамда ар-ұят, намыс, ибалық қалмағанын білдіреді. Тура…
Әулие де қасындағысын қолдайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: тіпті әулие, яғни өте қасиетті, биік рухани деңгейдегі адам да қасындағы…
Жаудан жақындық іздеме.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: жауға, дұшпанға жақындама, одан ілік немесе достық күтпе деген ескерту…
Ішек, қарын ет болмайды,
Өсекшіде бет болмайды.
Өсекшіде бет болмайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: ішек пен қарыннан ет шықпайды, яғни олардың табиғаты ет болуға келмейді…
Бізден айна мен тарақ қалғалы қашан.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — адамға керекті қарапайым тұрмыстық заттар: айна мен тарақтан да жұрдай…
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді…
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі…
Су ішкен құдығыңа түкірме.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластайды…
Жүзігің алтын болғанша,
Жүзің жарқын болсын.
Жүзің жарқын болсын.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — алтын жүзік таққаннан гөрі, адамның жүзі ашық, нұрлы, көрікті болғаны…
Кедейдің кербезінен сақтан.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сырттай сәнді, паң көрінген кедейден сақ бол дегенді білдіреді. Мұндағы тура мағынасы…
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.