Менмен бай Құдайға да ауыз салады.
«Менмен бай Құдайға да ауыз салады.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Тәкаппар бай тіпті Құдайға да тіл тигізуден, онымен таласудан тайынбайды. Мақал байлықтан туған менмендіктің шегі болмайтынын айтады. Мал-дүниесі көбейген, айналасы бас иген адам бара-бара өзін бәрінен жоғары санап, киелі деп саналған нәрседен де тайынбай бастайды. «Ауыз салу» тіркесі оның ашкөздігін де білдіреді: менмен бай өзіне тиесілі емес нәрсеге, бөтеннің үлесіне де көз алартып, қол созады. Байлыққа тәкаппарлық қосылса, адам өлшемін жоғалтады.
Образдар мен теңеулер
Ауыз салу — тура мағынасында иттің не қасқырдың тістеуге ұмтылуы, ауыспалы мағынасында біреудің затына, үлесіне таласу, оған қол сұғу. Осы тіркесті Құдаймен қатар қою — мақалдағы ең күшті әсірелеу: адам үшін бұдан жоғары шек жоқ. «Менмен» сөзінің өзі «мен» есімдігін еске салады: үнемі өзін ғана көрсететін, өзгені көрмейтін адам. Халық бұл бейнемен байдың тәкаппарлығын кездейсоқ мінез емес, қауіпті дерт сияқты сипаттайды.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Байлығына мастанып, ешкімді менсінбей кеткен адам туралы қатаң, кейде ащы кекесінмен айтылады. Мысалы, ауылдағы ақсақалды да, молданы да тыңдамай, бәрін ақшамен шешемін деген кәсіпкер туралы қарт: «Менмен бай Құдайға да ауыз салады», — дейді. Бұл ауыр сөз: оны жай ғана ауқатты, қарапайым мінезді адамға айту әділетсіз.
Қолданылу жағдаяттары
— Ауыл жиналысында зираттың жанындағы жерді өз қорасына қосып алмақ болған бай көршіге ақсақал мақалды айтып, оны тоқтатты.
— Отбасында ағасы ата-анасының ақылын тыңдамай, менде ақша бар деп кердеңдеп жүргенде, әпкесі оңашада мақалды айтып ескертті.