Мезгілсіз шақырған қораздың
айдарын жұлмақ керек.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — қораз мезгілінен бұрын шақырса, оның айдарын жұлу керек деген қатал әрекет. Астарлы мағынасы — өз орнын білмей, ретсіз сөйлеу, орынсыз араласу, басқаларға кедергі келтіру дұрыс емес деген ескерту. Қазақ танымында әр істің өз уақыты, әр сөздің өз реті бар. Сондықтан орынсыз даурығу, асығыс қадам жасау, өзінше шектен шығу ақылсыздық деп саналады.
Образдар мен теңеулер
Қораз — дауысы қатты, өзін көрсететін құс. Ол мұнда ретсіз сөйлейтін, шама-шарқын білмейтін адамға теңеліп тұр. Айдар — қораздың сәні әрі белгісі. Айдарынан айыру — оның тәкаппарлығын басу, теріс қылығын тоқтату деген бейнелі мағына береді. Яғни халық бұл арқылы тәртіп бұзғанды сөзбен ғана емес, қатаң тосқауылмен де тыю керек екенін аңғартады.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал өзін жарнамалап, бірақ істің мәнін түсінбей, орынсыз пікір айтатын адамға қатысты қолданылады. Мысалы, жиналыста бір қызметкер еш дайындықсыз әркімнің сөзін бөліп, бос ұсыныс айта берсе, үлкендер: «Мезгілсіз шақырған қораздың айдарын жұлмақ керек» деп ескертуі мүмкін. Бұл — әдеп пен уақытты сақтауға шақыру.
aıdaryn julmaq kerek.