Маңғыт, аузыңа саңғыт.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
«Маңғыт, аузыңа саңғыт» деген мақал сырттай қарағанда өте дөрекі, тіпті мысқыл түрінде айтылатын сөз. Мұнда тура мағынадағы әрекеттен гөрі, астарлы мән басым: өз ісіне, сөзіне ие бола алмай, орынсыз сөйлейтін не әдепсіз қимыл жасайтын адамды әжуалау бар. Қазақ ұғымында ауыз — сөздің, мінездің өлшемі. Сондықтан бұл мақал адамды арсыздыққа, орынсыздыққа бармауға, тілін тыйып, өзін ұстай білуге шақырады.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «ауыз» — тек дене мүшесі емес, адамның сөйлейтін, ойланатын, абырой сақтайтын орны. Ал «саңғыту» сөзі — лас, жиіркенішті әрекетті білдіретін бейне. Осы арқылы халық біреудің сөзіне де, қылығына да жиіркенішпен қарап, оның әдептен озғанын көрсетеді. Образ қатқыл болғанымен, тәрбиелік қызметі күшті: ұятты сезіну, өзін тежей білу, сөз бен іс тазалығын сақтау керек деген ойды меңзейді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал көбіне өзін ұстай алмай, орынсыз сөз айтып немесе жұртқа жағымсыз қылық көрсеткен адамға қатысты қолданылады. Мысалы, біреу әлеуметтік желіде боқтап, дөрекі пікір жазса, үлкендер «Маңғыт, аузыңа саңғыт» деп, оның әдепсіздігін бетіне басуы мүмкін. Бұл — сөз мәдениетін сақта деген ескерту.