Қисық аяққа қисық кебіс.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал сырттай қарағанда «аяғы қисық адамға қисық кебіс лайық» деген тура мағына береді. Астарында әр нәрсенің өзіне сай болуы, адам мен іске, мінез бен ортаға, кемшілік пен орнын толтыратын амалға сәйкес келетін шешім табу керектігі жатыр. Кейде ол «кім болса, соған лайық сыңар, жауап, шара табылар» деген ойды да білдіреді. Яғни адам өз болмысына, ісіне, қылығы мен жағдайына қарай бағаланады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «қисық аяқ» — мінсіз емес, кемшілігі бар адамды немесе жағдайды білдіретін образ. «Қисық кебіс» — сол кемшілікке дәл келетін, ыңғайластырылған заттың бейнесі. Қазақ ұғымында аяқ киім қалай аяққа шақ келуі керек болса, өмірдегі сөз, әрекет, тәрбие, тіпті қарым-қатынас та адамға сай болуы тиіс деген таным бар. Бұл теңеу сәйкестік пен үйлесімділікті аңғартады.
Қазіргі өмірде
Қазіргі кезде бұл мақал адамға мінезіне, қабілетіне немесе жағдайына қарай дұрыс таңдау жасау керегін ескерткенде қолданылады. Мысалы, біреуге тым қатаң емес, оның деңгейіне сай жұмыс берілсе, нәтиже жақсы болады. Немесе мінезі бір-біріне үйлеспейтін екі адамның бірге іс бастауы қиын екенін айтқанда да осы мақал орынды айтылады.