«Қаһарлы қамал бұзады.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Қаһарлы — ашуы мен намысы қайнаған, жаудан қаймықпайтын ер. Мұндай адамның екпінін ешнәрсе тоқтата алмайды: ол тіпті қамалды да бұзады. Мақал қайрат пен ыза бір мақсатқа жұмылғанда, адамның күші еселенетінін айтады. Қамал — бұзылмастай көрінетін кедергінің бейнесі. Әділетсіздікке ашына қарсы шыққан адам ең мықты бөгетті де жеңе алады. Бұл жерде қаһар — ел мен әділдік үшін қайнаған ыза, жай ашушаңдық емес.
Образдар мен теңеулер
Қамал — қалың қабырғалы бекініс, жау оны ұзақ қоршап, әзер алатын. Көшпенділер үшін қамал алу — ең ауыр жорықтың бірі, сондықтан ол ерліктің шыңы ретінде айтылады. Қаһар — араб тілінен енген сөз, ашу, ыза, қаттылық деген мағына береді; «қаһарына мінді» деп ашуы шегіне жеткен адамды айтады. Мақал өте қысқа, бар болғаны үш сөз. Сол қысқалықтың өзі екпін береді, соққыдай естіледі.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақалды намысты адамдар үлкен кедергіні жеңгенде, не жеңуге бел байлағанда айтады. Көбіне жігерлендіру, мадақ ретінде естіледі. Мысалы, көп жыл шешілмей жүрген ауыл жолын тұрғындар бірігіп жөндетіп алғанда, ақсақал: «Қаһарлы қамал бұзады деген рас екен», — дейді. Жай ашуланшақтықты, ұрыс-керісті мақтау үшін айту орынсыз: мақал ашудың өзін емес, ашудан туған жігерді бағалайды.
Қолданылу жағдаяттары
— Команда екі гол жіберіп, үзілісте бас иіп отыр. Капитан намысқа тырысып, ашына сөйлейді, екінші таймда олар үш гол соғады. Жаттықтырушы мақалды айтады.
— Көп жыл жөнделмей тұрған көпірді ауыл жастары бір демалыста қайта салып шығады. Қария соларға алғыс айтып, мақалды қосады.