Адам туралы 4647
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4647
Мақал-мәтел
1.5M
Қаралым
327
Орташа
Сұрыптау:
Соқыр көбелекке тең.
Негізгі мағынасы Бұл мақал бір істің, құбылыстың не адамның көзсіз, ойланбай әрекет ететінін білдіреді. Тура…
Қанша жуан болса да,
Жалғыз ағаш үй емес.
Қанша жақсы болса да,
Жалғыз адам би емес.
Жалғыз ағаш үй емес.
Қанша жақсы болса да,
Жалғыз адам би емес.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: жалғыз тұрған ағаштан үй тұрғызу мүмкін емес, ал жалғыз адамның өзі жұртқа…
Күніне жүз түлкі алса да,
Тазының ит аты қалмайды.
Тазының ит аты қалмайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: тазы күн сайын қанша түлкі ұстаса да, оның аты «ит» болып қала береді…
Бетім жаман болса да, ниетім жақсы.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның сыртқы келбетіне қарап емес, ішкі пиғылы мен ниетіне қарап бағалау керек деген ойды…
Жақсыға бәс жетпес.
Негізгі мағынасы «Жақсыға бәс жетпес» деген мақалдың тура мағынасы — жақсы, ізгі, мінезі көркем, сөзі мен ісі үйлескен…
Жолаушының үлеспеген есебі бар.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — жол жүрген адамның шығыны да, сыбағасы да алдын ала толық есептелмейді…
Көңілі сұлудың өңі сұлу.
Негізгі мағынасы Көңілдің сұлулығы адамның сырт келбетін де нұрландырады деген ой айтылады. Яғни адам ішкі дүниесі…
Күркіреген бураны келеде көр.
Негізгі мағынасы Күркіреген бураны келеде көр — сырттай күшті, адуынды көрінген нәрсенің шын бейнесін қауіпсіз, тыныш…
Көңіл кімді қаласа, сол сұлу.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — адам біреуді ұнатса, оған сол адам ең әдемі, ең тартымды болып көрінеді…
Жақсы ат алдынан сүрінбей,
Артынан сүрінеді.
Артынан сүрінеді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — жүйрік те мықты ат алдан сүрінбей, кейде артқы аяғынан шалынып құлайды…
Тілеушінің бір беті қара,
Бермеушінің екі беті қара.
Бермеушінің екі беті қара.
Негізгі мағынасы Бұл мақал беруді, жәрдемдесуді білмейтін сараң кісінің аты тез жаманатқа қалатынын меңзейді. «Тілеуші»…
Ұсталмаған ұры емес.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — қолға түспеген адамды ұры деп кесіп айтуға болмайды. Астарлы мағынасы…
Сұлуынан жылуы.
Негізгі мағынасы «Сұлуынан жылуы» деген мақал сыртқы көріністен гөрі ішкі мейірім мен адамдық қасиет қымбат екенін…
Ұрлықтың соңы қоңыраулы.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ұрлық істеген адамның ісі түптің-түбінде әшкереленетінін, жақсылыққа апармайтынын білдіреді…
Кеудесі жақсылардың алтын сандық.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жақсы, парасатты, өнегелі адамның ішкі дүниесі аса бай екенін білдіреді. Тура мағынасында…
Бұлбұл болып қырылдағанша,
Шымшық болып шырылда.
Шымшық болып шырылда.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға өз шамасын біліп, табиғатына сай іс қылуды ескертеді. Тура мағынасында бұлбұлдың әсем…
Жау артынан жұдырық.
Негізгі мағынасы «Жау артынан жұдырық» деген мақал жаумен бетпе-бет келгенде емес, ол кеткен соң қимылдау — кеш…
Меккеден тас көтеріп келгендей.
Негізгі мағынасы «Меккеден тас көтеріп келгендей» деген мақал бір істі орынсыз асыра мақтау, өзін ерекше еңбек…
Беттен - қытық, жүректен - сезім.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам мінезіндегі сыртқы әсер мен ішкі күйдің байланысын білдіреді. Тура мағынасында бетке…
Ойнаса баласы,
Шындаса әкесі жығады.
Шындаса әкесі жығады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: жас бала ойнап-күліп, алыса бастағанда, әкесі шын күшін көрсетсе, оны оңай…
Тауықтың түсіне тары кіреді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның күндізгі ойы, еңбегі, уайымы түнде түсіне де кіретінін білдіреді. Тура мағынасында…
Орынсыз мақтау орға жығады.
Негізгі мағынасы Орынсыз, яғни дәлелсіз не шектен тыс айтылған мақтау адамның ақылын бұлдыратып, өзіне-өзі сеніп…
Нәсілі жаман сиырдан өлі бұзау туады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: тегі нашар, күтімі әлсіз сиырдан тірі, ширақ бұзау емес, өлі бұзау тууы…
Тілмен тікен де алады.
Негізгі мағынасы «Тілмен тікен де алады» деген мақал сөздің күші өте зор екенін білдіреді. Тура мағынасында тіл…
Ұстазына қарап бала өсер,
Бақташысына қарап мал өсер.
Бақташысына қарап мал өсер.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның, әсіресе баланың, өсіп-жетілуі өзіне ықпал ететін ортаға, тәрбие беретін адамға…
Құлшар өссе, қожаның құлы.
Негізгі мағынасы Бұл мақал тура мағынасында біреудің бағы, дәулеті немесе күші артса, екінші біреудің соған тәуелді…
Сыпырғышың жаман болса, шаңға өкпелеме.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның істі дұрыс атқармауынан туған кемшілікті сырттан іздемеуді үйретеді. Тура мағынада…
Арлану - ақылдың ісі.
Негізгі мағынасы Арлану — адамның өз ісіне, сөзіне, мінезіне сын көзбен қарап, ар-ұятты жоғары қоюы. Бұл мақал тура…
Қартайғанда «Етегіңді жап!» деген не сұмдық.
Негізгі мағынасы Бұл мақал кісі қартайған шағында оған жас балаға айтатындай ескерту не қысым жасау орынсыз екенін…
Тұлпар тулақ болар,
Орта түссе аясы.
Орта түссе аясы.
Негізгі мағынасы Тұлпардай жүйрік, бағалы ат та дұрыс күтім көрмей, лайықты ортадан айырылса, тулақтай қадірсіз болып…
Бурадан пішкен азбанға,
Буыршын басып шөге алмас.
Буыршын басып шөге алмас.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: бурадан пішілген азбанның, яғни табиғаты өзгергенімен, әлі де ірі әрі…
Ақылы аздың азабы көп.
Негізгі мағынасы «Ақылы аздың азабы көп» деген мақал ойсыз, аңғарымсыз, парасат-пайымы кем адамның өмірде жиі…
Жаман би дауда алдырады.
Негізгі мағынасы Жаман би даудың түйінін тарқата алмайды, керісінше, істі ушықтырып, әділ шешімнің орнына әлсіздік…
Иттің табаны қышыса, керуенге ереді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — табаны қышыған ит тыныш отырмай, қозғалыс іздеп керуенге ілеседі. Астарлы…
Таудан тас арқалаған.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — таудан тас көтеріп, арқалап әкелу. Астарлы мағынасы — адамға өте ауыр…
Арыстан қартайса, тышқанның інін аңдыр.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — арыстандай айбатты аң қартайғанда бұрынғы күшінен айырылып, ұсақ нәрсеге…
Хан табылар, қараша табыла бермес.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: ел ішінен хан да табылады, бірақ қарапайым, адал, көптің қамын ойлайтын…
Арнасыз жерден су ақпайды.
Негізгі мағынасы Арнасыз жерден су ақпайды деген мақалдың тура мағынасы — су өз бетімен жайылып кетпей, арнайы жасалған…
Өз ақылың - өзіңе жол.
Негізгі мағынасы Өз ақылың - өзіңе жол деген мақал адамның өмірдегі бағытын, таңдауы мен шешімін ең алдымен өзінің…
Балықтың өзі суда, көзі қырда.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: балық су ішінде тіршілік етсе де, көзі қырда, яғни су сыртындағы…
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді…
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі…
Су ішкен құдығыңа түкірме.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластайды…
Жүзігің алтын болғанша,
Жүзің жарқын болсын.
Жүзің жарқын болсын.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — алтын жүзік таққаннан гөрі, адамның жүзі ашық, нұрлы, көрікті болғаны…
Кедейдің кербезінен сақтан.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сырттай сәнді, паң көрінген кедейден сақ бол дегенді білдіреді. Мұндағы тура мағынасы…
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.