Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
1M
Қаралым
220
Орташа
Сұрыптау:
Ары таза нар жүгін көтереді.
**Негізгі мағынасы** Ары таза, ниеті адал адам ауыр істен де қашпайды, жауапкершілікті мойнына алып, елге пайдасын тигіз...
Адамды алдау - арыңның алдында күнә,
Ағаны алдау - ананың алдында күнә.
Ағаны алдау - ананың алдында күнә.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды алдаудың да, ағайын ішіндегі үлкенді алдаудың да ауыр күнә екенін ескертеді. Тура...
Кісі болар баланың,
Кісесінен белгілі.
Кісесінен белгілі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал баланың ертеңгі адамдық қалпы, мінезі мен тәрбиесі ерте кезден-ақ байқалатынын білдіреді....
Заманына қарай адамы.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — әр дәуірдің өзіне сай адамы болады деген ой. Астарлы мағынасы — заман...
Айнаға үйір бойын түзейді,
Халыққа үйір ойын түзейді.
Халыққа үйір ойын түзейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның өз-өзін түзетуі айналасындағы ортаға байланысты екенін айтады. Айнаға жиі қараған...
Көңілі су сепкендей.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның көңілі бірден басылып, суық тартып, жабырқап қалған күйін білдіреді. Тура мағынас...
Өмір озады, ажар тозады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал өмірдің тоқтамай алға жылжитынын, ал адамның сыртқы көркі мен жас шағы уақыт өте өзгереті...
Малсыз болсаң да, арсыз болма.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: малың, дүниең, байлығың болмаса да, адамдық ар-намысыңды жоғалтпа деге...
Ақ пен қызыл арасында.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал тура мағынасында екі түстің, яғни ақ пен қызылдың арасын меңзегендей көрінеді. Астарлы ма...
Ел іші тентексіз,
Мал іші індетсіз болмас.
Мал іші індетсіз болмас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің ішінде де, малдың арасында да мінсіз, мүлде кедергісіз жағдай болмайтынын білдіред...
Ақылды ісіне сенеді,
Ақымақ күшіне сенеді,
Әңгүдік түсіне сенеді.
Ақымақ күшіне сенеді,
Әңгүдік түсіне сенеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам мінезін салыстырып көрсетеді: ақылды адам өз ісіне, яғни еңбегіне, ойына, қабілетіне...
Ескіні еске алмай, жаңа жадыңа түспейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам өткен тәжірибені, бұрынғыны ұмытпай, содан сабақ алса ғана жаңа нәрсені дұрыс түсіне...
Ат иесіз болмас,
Қазан күйесіз болмас.
Қазан күйесіз болмас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал әр нәрсенің өз иесі, өз күтімі болатынын білдіреді. Тура мағынасында ат иесіз жүрмейді, қ...
Құс жаманы - сауысқан,
Ағаш жаманы - азған.
Ағаш жаманы - азған.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал екі түрлі нәрсенің де ең нашар, қадірсіз түрін салыстырып айтып тұр. Тура мағынасында құс...
Адамның тізгіні - ақыл.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның өмірдегі бағытын, іс-әрекетін, мінезін басқаратын ең басты күш — ақыл екенін біл...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Жұмсақ ағаш құртқа жем,
Жуас адам жұртқа жем.
Жуас адам жұртқа жем.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жұмсақ, шірімтал ағашты құрт тез жейді. Астарлы мағынасы: мінезі босаң,...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.