Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
1.3M
Қаралым
273
Орташа
Сұрыптау:
Жақсы кісі
Ақылымен тәуір болады,
Мінезі қорғасындай ауыр болады,
Құлағы өсек естімес сауыр болады,
Кедейдің жалғыз керіндей,
Құйрығы шолақ, арқасы жауыр болады.
Ақылымен тәуір болады,
Мінезі қорғасындай ауыр болады,
Құлағы өсек естімес сауыр болады,
Кедейдің жалғыз керіндей,
Құйрығы шолақ, арқасы жауыр болады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалда жақсы адамның ең басты өлшемі — байлығы не сыртқы көрінісі емес, ақылы мен мінезі екені...
Орынды мысқыл оқтан да өткір.
**Негізгі мағынасы** Орынды мысқыл — дәл жерінде, ойланып айтылған әжуа мен кекесін. Мақалдың тура мағынасы бойынша, мұн...
Жаман сайға су түссе,
Өткел бермес кешуге.
Жаман адамға іс түссе,
Жаныңды сұрар шешуге.
Өткел бермес кешуге.
Жаман адамға іс түссе,
Жаныңды сұрар шешуге.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жаман мінезді, ниеті бұзық адамға сенуге болмайтынын ескертеді. Су сайға түссе, ол жерді...
Білімсіздің білмегенін кешірмесең,
Білгенің қайсы.
Білгенің қайсы.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: бір нәрсені білмейтін адамды кешірмесең, сенің өз білгеніңнің де қадірі...
Ақыл - алтын сандық,
Адамына қарай ашылар.
Адамына қарай ашылар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ақылдың өте бағалы қазына екенін білдіреді. «Алтын сандық» — сырт көзге жабық, ішінде асы...
Қыз жоқ жерде қызық жоқ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — қыз бала жоқ жерде думан да, сән де, көңілділік те аз болады. Астарлы...
Ақ иіліп сынбас.
**Негізгі мағынасы** Ақ, яғни жақсы ниет, адалдық, ізгілік иесін жеңіл-желпі соққы да, қысым да морт сындырмайды. Бұл ма...
Жыланның тілі айыр,
Жылан мінезді адамның сөзі айыр.
Жылан мінезді адамның сөзі айыр.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал екіжүзді, тұрақсыз, сөзі мен ісі қабыспайтын адамды сынайды. Жыланның тілі айыр болғаны с...
Күң көтінде күміс жылтырайды,
Оны бәйбіше сұрайды.
Оны бәйбіше сұрайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: күңнің арт жағындағы күміс әшекей жарқырап көрінеді, соны бәйбіше байқа...
Біреудің жоғын біреу,
Өлең айтып жүріп іздейді.
Өлең айтып жүріп іздейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал бір істі шындап, жауапкершілікпен емес, жеңіл-желпі, қалжың араластырып істеуге болады де...
Жүзігің алтын болғанша,
Жүзің жарқын болсын.
Жүзің жарқын болсын.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — алтын жүзік таққаннан гөрі, адамның жүзі ашық, нұрлы, көрікті болғаны...
Қанағат қарын тойғызар,
Қанағатсыз жалғыз атын сойғызар.
Қанағатсыз жалғыз атын сойғызар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал қанағаттың адамды аман сақтап, берекеге жеткізетінін айтады. Қанағатты адам барға шүкір е...
Жетең жаман болмаса,
Жете жарлы болмассың.
Жете жарлы болмассың.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: адам қолындағы барын дұрыс ұстап, өз жағдайын ұқыпты басқара алса, қатт...
Азамат жолы - ар жолы.
**Негізгі мағынасы** «Азамат жолы - ар жолы» деген мақал ер адамның, елге тірек болар тұлғаның өмірдегі басты өлшемі —...
Шын жолдас сөзге берік, ерге серік.
**Негізгі мағынасы** Шын дос пен адал жолдас айтқан сөзінде тұрады, уәдесіне берік болады. Ондай адам қиын кезде қашпай,...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Кедейдің кербезінен сақтан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай сәнді, паң көрінген кедейден сақ бол дегенді білдіреді. Мұндағы тура мағынасы — к...
Болар бала - боғынан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — бала өсе келе өз мінезін, қабілетін ерте байқатады деген ой. Астарлы м...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.