«Мысқылдың түбі - мүшкіл.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Мысқылдың соңы — мүшкіл жағдай: біреуді келемеждей берген адам ақыры өзі қиын күйге түседі — достан айырылады, дауға қалады, ұялатын іске ұрынады. Мақал әзіл туралы өзге мақалдармен үндес, бірақ мұнда кінә мысқылдың өзінде: түйреп, кекетіп сөйлеу әдетке айналса, жақсылықпен бітпейді. Мүшкіл тек мысқылдаушыға ғана емес, екі жақтың арасына да түседі: қарым-қатынас шиеленіп, түзеу қиындайды.
Образдар мен теңеулер
Мүшкіл — қиын, ауыр, амалсыз жағдай; «мүшкіл халге түсу» деп айтылады. Мақалдың сыры — дыбыс ойыны: «мысқыл» мен «мүшкіл» бірдей «м» дыбысымен басталып, ұқсас буынмен аяқталады. Сөйтіп бір сөз екіншісін ертіп келгендей естіледі, мысқыл өзінен-өзі мүшкілге айналғандай. «Түбі» сөзі істің соңын білдіреді, бұл үлгі «әзіл түбі — зіл» сияқты мақалдарда да бар.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақалды кекетіп сөйлеуге әуес адамға ескерту ретінде немесе мысқылшыл кісі ақыры қиын жағдайға түскенде айтады. Үні салмақты, кейде айтпап па едім деген реңкпен. Бір рет айтылған жеңіл әзілге қатысты қолдану асыра сілтеу болады. Мысал: «Әкесі ұлының ағаларын үнемі кекетіп сөйлейтінін байқап: — Мысқылдың түбі — мүшкіл, бір күні сөзіңе өзің жауап бересің, — деді».
Қолданылу жағдаяттары
— Ауылда көршілерінің бәрін кекетіп жүрген кісі күзде пішен таси алмай қалғанда, ешкім көмекке келмейді; көрші қарт мақалды еске алады.
— Сынып жетекшісі оқушылардың бір-бірін мысқылдап жазған жазбаларынан кейін жанжал шыққанда, ата-аналар жиналысында осы мақалды айтады.