Итке берсең асыңды,
Иттер тартар басыңды.
«Итке берсең асыңды, Иттер тартар басыңды.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: ас-суыңды итке берсең, оны басқа иттер тартып жейді. Астарлы мағынасы: лайықсыз, қадір білмейтін адамға жақсылық жасасаң, ол жақсылықтың өтеуі болмайды, керісінше өзіңе зиян келуі мүмкін. Халық мұнда әр істі орнымен істеу, еңбектің де, ырыстың да қадірін түсіну керек екенін ескертеді.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы "ит" бейнесі — ашкөздік, берекесіздік, тойымсыздық сияқты мінездің символы. "Асың" — адамның несібесі, байлығы, қадірлі дүниесі. "Басыңды тартар" деген тіркес өзіңе кесірі тиеді деген ойды күшейтеді. Яғни, бағаланбаған дүние біреудің олжасына айналып, түбі иесіне қайырсыз болуы мүмкін деген емеурін бар.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал сенімсіз адамға жауапкершілік бермеу, еңбекті бағаламайтын жанға жақсылықты орынсыз шашпау керек деген ойға келеді. Мысалы, біреу сізден қарыз алып, қайтаратын ниеті жоқ болса, оған қайта-қайта көмек беру ақырында өзіңізге салмақ түсіреді. Сондықтан адамдарға да, қаржыға да, мүмкіндікке де абай болған жөн.
Itter tartar basyńdy.