Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
1.3M
Қаралым
273
Орташа
Сұрыптау:
Адам қатесіз болмайды,
От түтінсіз болмайды.
От түтінсіз болмайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның қателесуі — табиғи құбылыс екенін айтады. Яғни, ешкім мінсіз емес, әр адам өмірін...
Бас терісі келіспеген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам мен орта, не адам мен адамның арасы жараспаса, іс те өнбейтінін білдіреді. Тура мағы...
Талабы таудай.
**Негізгі мағынасы** «Талабы таудай» деген сөз адамның талпынысы өте күшті, арманы биік, жігері мол екенін білдіреді. Ту...
Ханның қасында болғанша,
Судың басында бол.
Судың басында бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: ханның қасында жүргеннен гөрі, судың басында болған дұрыс. Астарлы мағы...
Жаманмен егескенше, жақсымен кеңес.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның кіммен араласатынына мән беру керегін айтады. Жаман адаммен сөз таластырып, егеск...
Кірсіз - Ай, мінсіз - Құдай.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — кірі жоқ нәрсе Ай сияқты таза, ал мүлде мінсіз болу тек Құдайға ғана т...
Жақсы кісі қырқында толады,
Жаман кісі қырқында солады.
Жаман кісі қырқында солады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның мінезі мен болмысы жаспен бірге айқындала түсетінін меңзейді. «Қырық» — тура мағы...
Жалғыз өркешті түйенің бәрі - нар,
Дегенмен, нардың да нары бар.
Дегенмен, нардың да нары бар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жалғыз өркешті түйенің бәрі нарға ұқсағанымен, олардың бәрі бірдей ең м...
Жаман адамды жақынға санама,
Жаман жолды жақынға санама.
Жаман жолды жақынға санама.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — жаман мінезді, теріс ниетті адамды өзіңе жақын тартпа, сондай-ақ зиян...
Жас та болса бас.
**Негізгі мағынасы** «Жас та болса бас» деген мақал жасы кіші болса да, ақылы асқан, сөзі орнықты, ісі мығым адамды айт...
Өнерлінің өрісі ұзақ.
**Негізгі мағынасы** «Өнерлінің өрісі ұзақ» деген мақал өнері, шеберлігі, қабілеті бар адамның жолы кең, мүмкіндігі мол...
Аузына келгенді сөйлеу,
Ақымақтың ісі.
Алдына келгенді жеу,
Хайуанның ісі.
Ақымақтың ісі.
Алдына келгенді жеу,
Хайуанның ісі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды ойланып сөйлеуге, өзін ұстай білуге шақырады. «Аузына келгенді сөйлеу» — не болса...
Қонаққа барсаң, нәпсіңді тый.
**Негізгі мағынасы** Қонаққа барғанда адам өзін ұстап, орынсыз қылықтан, артық сөзден, дәмге, дүние-мүлікке не көңіл көт...
Еркенің жасы кетпес,
Жорғаның тері кеппес.
Жорғаның тері кеппес.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: ерке мінезді, бос еркіндікке үйренген адамның «жасы» да, яғни жастыққа...
Арғымақ мінген байлардың
Тайға мұқтаж күні бар.
Май шайнаған билердің
Нанға мұқтаж күні бар.
Елден безген залымның
Елге мұқтаж күні бар.
Тайға мұқтаж күні бар.
Май шайнаған билердің
Нанға мұқтаж күні бар.
Елден безген залымның
Елге мұқтаж күні бар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың түйіні — адам қанша дәулетті, беделді, күшті болса да, өмірде біреуге, бір нәрсеге мұқ...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Кедейдің кербезінен сақтан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай сәнді, паң көрінген кедейден сақ бол дегенді білдіреді. Мұндағы тура мағынасы — к...
Болар бала - боғынан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — бала өсе келе өз мінезін, қабілетін ерте байқатады деген ой. Астарлы м...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.