Көргенсізден көрдемше бала туады.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның тәрбиесі мен мінезі ұрпаққа тікелей әсер ететінін білдіреді. Тура мағынасында, көргенсіз, әдепсіз адамның баласы да сол ортада өсіп, тәрбиесіз болып шығуы мүмкін. Астарлы мағынасында, ата-ананың сөзі, ісі, әдеті балаға үлгі болады; сондықтан үлкендердің мінез-құлқы ұрпақтың болашағын қалыптастырады. Мақал тәрбиесіздіктің, жөнсіз қылықтың зиянын ескертеді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «көргенсіз» — көргені жоқ, тәрбие көрмеген, әдеп сақтамайтын адам. «Көрдемше бала» — сүйкімі аз, бұзықтау, өнегесіз бала дегенді аңғартады. Яғни бұл жерде бала бейнесі ата-ананың айнасы ретінде алынған. Халық баланы жеке тұлға ғана емес, отбасының мінезін көрсететін белгі деп таниды.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал тәрбие туралы әңгімеде жиі айтылады. Әсіресе балаға дөрекі сөйлеп, өздері дауласатын не мәдениетсіз әрекет ететін ата-аналарға қатысты қолданылады. Мысалы, үйде үлкенді сыйламайтын, балаға тәртіп үйретпейтін ортада өскен бала да мектепте тәртіп бұзуы мүмкін. Сондықтан бұл мақал ата-анаға жауапкершілік жүктейді: баланы сөзбен емес, ісімен тәрбиелеу керек.