Көп сөйлеген білімді емес,
Дөп сөйлеген білімді.

Негізгі мағынасы

Біреу таңнан кешке дейін тынбай сөйлейді, екіншісі аз айтса да, сөзін нысанаға дәл тигізеді. Мақал білімнің белгісі сөздің көптігі емес, дәлдігі екенін айтады. Көп сөйлеген адам бос сөзге, қайталауға, қателікке жиі ұрынады, ал істің мәнін білетін кісі керегін ғана, орнымен айтады. Мұнда шешендікті жоққа шығару жоқ: дәл, ойлы сөз — нағыз білімнің жемісі, ал сөз тасқыны көбіне біліп айтқандай көрінудің амалы ғана.

Образдар мен теңеулер

Мақалдың өзегі — «көп» пен «дөп» сөздерінің үндестігі: бір ғана дыбыс өзгеріп, мағына қарама-қарсы жаққа бұрылады. Дөп — тура, дәл тигізу; мерген оқты дөп тигізеді, сөзді де нысанаға дөп тигізуге болады. Сөйтіп сөйлеу мергендікке теңеледі: көп атқан аңшы олжалы бола бермейді, бір атып дөп тигізген — шебер. Екі жол бірдей құрылған, тек бір сөз ауысады, сондықтан салыстыру айқын естіледі.

Қазіргі өмірде қолданылуы

Мәжілісте, жиында, сабақта сөзді созып, мәнін таппай жүрген адамға айтылады. Үлкен кісі кішіге сабырмен ескерту ретінде, кейде жұмсақ әзіл ретінде қолданады. Аз сөйлеп, дәл айтқан адамды мақтағанда да жарасады. Ұзақ, бірақ мазмұнды сөйлеген кісіге айту әділетсіз болар еді. Мысал: «Баяндамаң ұзақ болды. Көп сөйлеген білімді емес, дөп сөйлеген білімді, негізгі үш ойыңды ғана қалдыр».

Қолданылу жағдаяттары

— Ауыл жиынында бір жігіт жарты сағат сөйлеп, ештеңе ұсынбайды; соңынан қарт шопан екі ауыз сөзбен су мәселесінің шешімін айтып береді.
— Мектептегі пікірсайыста көп сөйлеген оқушы емес, қысқа әрі нақты дәлел келтірген оқушы жеңеді; мұғалім қорытындыда мақалды еске салады.