Адам туралы 4647
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4647
Мақал-мәтел
1.5M
Қаралым
327
Орташа
Сұрыптау:
Күшігінде таланған ит оңбас.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жас кезінен жаман әдетке үйір болған, тәрбиесі бұзылған адам кейін де түзелуі қиын екенін…
Жігіт көзімен қыз таңда
Негізгі мағынасы «Жігіт көзімен қыз таңда» деген мақал қызды сыртқы көрінісіне емес, жігіттің ой-парасаты, талғамы…
Ескі жұрттың қадірін көшкенде білер,
Қас жақсының қадірін өлгенде білер.
Қас жақсының қадірін өлгенде білер.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — адам бір нәрсенің немесе бір кісінің шын құнын ол қолынан шыққанда…
Өзі білмегеннің аузына қарама.
Негізгі мағынасы Бұл мақал өз бетіңше ойлап, білмеген адамға толық сеніп, соның айтқанына ерме дегенді білдіреді. Тура…
Жастық - жалын, кәрілік - құл.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның өмірінде жастық шақтың оттай ыстық, қуатты, жігерлі кезең екенін, ал кәрілік шақта…
Арамнан алған түйеден
Адалдан алған ешкі артық.
Адалдан алған ешкі артық.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: арам жолмен алынған үлкен түйеден гөрі, адал жолмен алған кішкентай ешкі…
Арсыз болмаса, мал қайда,
Айлакер болмаса, бақ қайда?
Айлакер болмаса, бақ қайда?
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: мал мен бақ өздігінен келе салмайды, оларды иелену үшін адамның мінезі мен…
Бай болсаң, жарлылығыңды айтпа,
Жарлы болсаң, байлығыңды айтпа.
Жарлы болсаң, байлығыңды айтпа.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды орынсыз мақтанбауға, өз халін шама-шарқына қарай ұстауға үйретеді. Бай адам кедей…
Ақылы алқымынан аспаған.
Негізгі мағынасы Бұл мақал тура мағынасында адамның ақылы өз «алқымынан», яғни бойының шамасынан да аспайды дегенге…
Құдайдың алдында бай да , кедей де - бәрі құл .
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — Құдайдың құзырында адамның бай не кедей болып бөлінбейтіні, бәрінің де…
Елге сыймаған жерге де сыймайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: адам өз еліне, өз ортасына сыймаса, басқа жерден де орын таба алмайды…
Арам жеген құстырар.
Негізгі мағынасы Адамның арам жолмен тапқан несібесі баянды болмайды, ақыры өзіне зиян болып тиеді. Мақал тура…
Үрлеп ішіп, шайқап төгеді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал бір істі атүсті, асығыс, ұқыпсыз істейтін адамды сипаттайды. Тура мағынасында – бірдеңені…
Кеудеден көкірек жақын.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның ішкі дүниесі сыртқы кейіптен, даңқ пен сәннен әлдеқайда жақын, әлдеқайда қымбат…
Сүтсіз қой маңырауық.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — сүті жоқ қойдың маңырауы, яғни пайдасы жоқ, берекесі кем малдың дауысы…
Нау жүрген жерде дау жүреді.
Негізгі мағынасы Нау жүрген жерде дау жүреді деген мақал бір істің басында берекесіздік, ретсіздік, ұрыс-керіс көп…
Ит иттігін істемей қоймайды.
Негізгі мағынасы Ит иттігін істемей қоймайды деген мақал адам мінезі оңай өзгермейтінін, жаман әдеті бар кісі өз…
Шідерлі атың - өз атың,
Тұсаулы атың - бос атың.
Тұсаулы атың - бос атың.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: шідер салынған ат еркін жүре алмайды, ал тұсаулы ат тіпті толық қозғала…
Жадағайсыз жан қалмас,
Жаға берсе, тал қалмас.
Жаға берсе, тал қалмас.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: жадағай, яғни сырт киімсіз адам болмайды; бір нәрсе жиі жағылса, тал да…
Заманына жақсан, адамына жағасың.
Негізгі мағынасы «Заманына жақсан, адамына жағасың» деген мақал адам өмір сүріп отырған ортаға, заманның талабына…
Мадақ - жел сөз.
Негізгі мағынасы «Мадақ - жел сөз» деген мақал артық мақтау мен орынсыз көтермелеудің шын мәні жоқ екенін аңғартады…
Жорғадан туған жортақ бар,
Шеберден туған шорқақ бар,
Батырдан туған қорқақ бар.
Шеберден туған шорқақ бар,
Батырдан туған қорқақ бар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам қасиеті тек ата-текпен өлшенбейтінін аңғартады. Тура мағынасында: жорға мінгеннен…
Халықтан аспа, жамандыққа баспа.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға өзімшіл болмауды, елден бөлек аспандап кетпеуді ескертеді. «Халықтан аспа» дегені…
Ат болар құлынның
артқы аяғы талтақ келер.
артқы аяғы талтақ келер.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы бойынша, ер жетіп, нағыз ат болатын құлынның жүріс-тұрысы өзгешелеу, артқы…
Үрген ит кісі қаппас.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: үре берген ит адамның өзіне шаппайды, тек даурығып үріп, қорқытуы мүмкін…
Көңілдегі сырды көз білдіреді.
Негізгі мағынасы Көңілде жүрген жасырын ой, қуаныш, реніш не алаң көбіне адамның көзқарасынан, жанарынан байқалады. Бұл…
Ождан - екі өмірдің азығы.
Негізгі мағынасы Ождан — адамның ішкі ар-ұяты, дұрыс пен бұрысты айыратын рухани таразысы. Бұл мақал тура мағынасында…
Шайтанға сенген бақсыны тыңдағанша,
Шындыққа сенген жақсыны тыңда.
Шындыққа сенген жақсыны тыңда.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға жалғанға ермей, ақиқатқа жүгінуді үйретеді. Біреудің сөзі қанша әсерлі болса да, егер…
Артың олжа - басқа еңбек.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның өмірдегі табысы мен жетістігі оңай келмейтінін айтады. Бір істің жемісін көру үшін…
Шалбары жыртық дамбалы тесікке күледі.
Негізгі мағынасы Бұл мақал өз бойындағы кемшілігін көрмей, басқа біреудің ұсақ мінін мазақ ететін адамды әжуалайды…
Тебегеннің таңын сүзеген айырады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы мал мінезінен алынған: тепкеннен кейін бірден жауап қайтармағанымен…
Қымсыну - ұят белгісі.
Негізгі мағынасы Қымсыну — адамның ар-ұяты, инабаттылығы мен әдептілігінің белгісі. Бұл мақал тура мағынасында адамның…
Қорқақ күнде өледі,
Жолдастары күнде көмеді.
Жолдастары күнде көмеді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал қорқақ адамның өмірі тыныш көрінгенімен, ішкі күйзеліс пен үрейден азап шегетінін аңғартады…
Шындық - шипа, өтірік - дерт.
Негізгі мағынасы Бұл мақал шын сөздің адамға пайда әкеліп, көңілді түзететінін, ал өтіріктің керісінше жанға да, елге…
Азу тісі қаладай:
жабуы жамшыдай,
құйрығы қамшыдай,
бура сойған не сұмдық!
жабуы жамшыдай,
құйрығы қамшыдай,
бура сойған не сұмдық!
Негізгі мағынасы Бұл мақал сырттай алып, айбарлы көрінгенмен, іші қауіпті, мінезі қатерлі адамды не құбылысты…
Адамға ақыл көптік қылмайды.
Негізгі мағынасы Адамға ақылдың көп болуы ешқашан зиян келтірмейді, қайта өмірде дұрыс жол табуға көмектеседі. Мұнда…
Арба иесі - күпшек,
Киіз иесі - білек.
Киіз иесі - білек.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — арбаның күпшегін, киіздің берік болуы иесіне байланысты. Астарлы мағынасы…
Жыланның уы басында,
Бейқамның жауы қасында.
Бейқамның жауы қасында.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды әрдайым сақ болуға шақырады. Жыланның уы басында болатыны сияқты, қауіп те кейде…
Шеберді шеге қағысынан таниды.
Негізгі мағынасы Шебер адамды оның ісінен таниды. Бұл мақалдың тура мағынасы — бұйымды жасаған адамның қолының ізі…
Көңіл - нәзік, сөз - батыр.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам көңілінің өте сезімтал, жараланғыш екенін, ал сөздің керісінше өте қуатты, әсері күшті…
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді…
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі…
Су ішкен құдығыңа түкірме.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластайды…
Жүзігің алтын болғанша,
Жүзің жарқын болсын.
Жүзің жарқын болсын.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — алтын жүзік таққаннан гөрі, адамның жүзі ашық, нұрлы, көрікті болғаны…
Кедейдің кербезінен сақтан.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сырттай сәнді, паң көрінген кедейден сақ бол дегенді білдіреді. Мұндағы тура мағынасы…
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.