Көзі ауырған Күнді көрмейді.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал тура мағынасында көзі ауырып, жарықты көтере алмайтын адам Күннің нұрын көре алмайтынын білдіреді. Астарлы мағынасы — адамның өз жағдайы, ойы, ниеті немесе ішкі кемшілігі шындықты дұрыс тануына кедергі жасайды. Яғни бір нәрседен зардап шеккен, көңілі күпті, көзі тұманданған адам айналасындағы жарықты, жақсылықты байқамай қалуы мүмкін. Сондықтан бұл сөз адамның өз бойындағы бөгетті жеңбей тұрып, үлкен ақиқатты толық түсіну қиын екенін ескертеді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы Күн — шындықтың, айқындықтың, жарық пен ақылдың бейнесі. Ал көзі ауырған деген тіркес — тек дене дерті емес, ішкі әлсіздік, торығу, тар түсінік, намыстану немесе қызғаныш сияқты күйді де меңзейді. Көз бен күннің қарама-қарсылығы арқылы халық «көре алмау» мен «тани алмауды» өте ұтымды суреттеген.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал адам біреуді немесе бір істі үстірт бағалап, өз күйінің әсерінен дұрыс қорытынды жасай алмай қалған кезде айтылады. Мысалы, ашулы адам жақсы кеңесті тыңдамай, бәрін теріс көруі мүмкін. Сонда оған «көзі ауырған Күнді көрмейді» деп, алдымен сабырға келіп, ойды тазарту керегін еске салады.