Адам туралы 4647
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4647
Мақал-мәтел
1.5M
Қаралым
327
Орташа
Сұрыптау:
Құдайға жазсаң да, көпке жазба.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: егер бір ісің сәтсіз болса, оны көпшілікке жариялап, елдің талқысына…
Қақылдаған тауық тумай қоймас.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: қақылдап, жиі шақырған тауық ақыры жұмыртқалап, балапан шығарады. Астарлы…
Қара суда қаймақ жоқ,
Қас шеберде оймақ жоқ.
Қас шеберде оймақ жоқ.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: қара суда қаймақ болмайды, ал нағыз шебердің өзінде де дайын оймақ жоқ…
Мал баға білмеген пайда таба білмейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — малды дұрыс бағып, күтіп, өсіре алмаған адам одан пайда көрмейді. Астарлы…
Жаман өз үйіне өзі қонақ.
Негізгі мағынасы «Жаман өз үйіне өзі қонақ» деген мақал адамның өз орнын, өз үйін, өз тіршілігін жатсынбай, керісінше…
Жақсының сыры кетсе де,
Сыны кетпейді.
Сыны кетпейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жақсы адам туралы айтады. Тура мағынасында оның құпиясы, ішкі сыры ашылып қалса да, жақсы…
Тегі жаман тойда:
Тонымды бер! - дер.
Тонымды бер! - дер.
Негізгі мағынасы Бұл мақал мінезі жаман, пиғылы дұрыс емес адам той сияқты қуанышты ортада да өз пайдасын ғана…
Жазыққа - жаза, айыпқа - әнжі.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: жазық істеген адамға жаза, айып істеген адамға сөгіс немесе тиісті шара…
Ақылды үйленгенше,
Ақымақ ұл сүйеді.
Ақымақ ұл сүйеді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: ақылды адам үйлену арқылы өз өмірін саналы түрде құрады, ал ақымақ ұл…
Су ағады сағадан,
Жол болады ағадан.
Жол болады ағадан.
Негізгі мағынасы Бұл мақал үлкеннің жолы кішіге өнеге екенін білдіреді. Тура мағынада су өз арнасымен ағады, ал жол…
Төрешілдің ертеңі таусылмайды,
Мылжыңның «ертеңгісі» таусылмайды.
Мылжыңның «ертеңгісі» таусылмайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сөзге берік болмай, істі кейінге қалдыра беретін адамды сынайды. Төрешілдікке, яғни орынсыз…
Екі жақсы қосылса,
Өлгенше дос болады.
Екі жаман қосылса,
Өлгенше өш болады.
Өлгенше дос болады.
Екі жаман қосылса,
Өлгенше өш болады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — екі жақсы адам бір-бірімен жақындасса, арадағы сыйластықтары өмір бойы…
Биің қылаң болса, елің ылаң болады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — егер ел басқаратын би әділ емес, мінезі күмәнді, сөзі мен ісі жөнсіз…
Қыран күнге қараса да, кірпігін қақпайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — қыран құс күнге тік қараса да, көзін сығымдап, кірпігін қақпайды деген…
Адам өзінен кейінгілерді көріп қартаяды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: адам өзі қартайғанын айналасындағы жасы кіші, кейінгі буынды көргенде…
Көз қайда түссе, көңіл сонда.
Негізгі мағынасы Көз қайда түссе, көңіл де соған ауады деген сөз. Адамның назары түскен нәрсе ойына, ықыласына, тіпті…
Дұрыс қанаттанған түзу ұшар.
Негізгі мағынасы Дұрыс тәрбие көріп, жөн-жосықты бойына сіңірген адам өмірде түзу жолмен жүреді. Мұндағы «қанаттану»…
Сабын кірді ашады,
Сабырсыз сырды ашады.
Сабырсыз сырды ашады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — сабын кірді кетіріп, нәрсенің бетін тазартады. Ал астарлы мағынасы…
Атты арбада көр,
Жігітті ордада көр.
Жігітті ордада көр.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның немесе аттың шын қасиеті сырттай емес, іс үстінде танылатынын білдіреді. Аттың…
Доғалбас, от басында жоғалмас.
Негізгі мағынасы «Доғалбас, от басында жоғалмас» деген мақалдың тура мағынасы — басы аса қатты, долы не өжет адам…
Адасқанның айыбы жоқ,
Қайтып үйірін тапқан соң.
Ашылғанның айыбы жоқ,
Өзі біліп жапқан соң.
Қайтып үйірін тапқан соң.
Ашылғанның айыбы жоқ,
Өзі біліп жапқан соң.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның қателесуі, жолдан жаңылуы — табиғи құбылыс екенін айтады. Бірақ ең маңыздысы — сол…
Күн жауғанда қойнында,
Күн ашықта мойнында.
Күн ашықта мойнында.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам мінезіндегі екіжүзділікті, пайдакүнемдікті әшкерелейді. Тура мағынасы бойынша, күн…
Он бес жас құйын қуған желмен тең.
Негізгі мағынасы Он бес жас — адамның қайраты тасып, бойы серпіліп, ойы да, қадамы да алға ұмтылатын шақ. Мақал осы…
Аяқты шалма, қапы қалма.
Негізгі мағынасы «Аяқты шалма, қапы қалма» деген мақал адамның әр қадамын абайлап басуын ескертеді. Тура мағынасында…
Той тондыға жарасады,
Ас аттыға жарасады.
Ас аттыға жарасады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — той кезінде киімің болса киіп, ас ішетін, яғни бар жағдайыңды орнымен…
Қорқаққа құбыжық көп.
Негізгі мағынасы Қорқақ адамға қауіптің өзі емес, қиялдағы қатер де үлкен болып көрінеді. Бұл мақал тура мағынасында…
Құдайдан қорық,
Пендеден ұял.
Пендеден ұял.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды екі нәрсеге тәрбиелейді: біріншісі — Жаратушыдан қорқу, яғни күнәдан, теріс іс пен…
Байсыз әйел үйде тұрмас,
Баусыз оймақ қолда тұрмас.
Баусыз оймақ қолда тұрмас.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — байлығы, дәулеті жоқ әйелдің үй тұрмысын түзеуі қиын, ал бауы жоқ оймақ…
От түтінсіз болмас, жігіт мінсіз болмас.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: от жанса, түтін шығады; ал жігіт болған жерде мүлде мін болмай тұрмайды…
Бір адамға қадірің жүрмесе,
Екі адамға күлкі боларсың.
Екі адамға күлкі боларсың.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның қадір-қасиеті, сөзі мен ісі ортада бағаланса ғана орны бар екенін білдіреді. Егер…
Көмекейің қышыса,
Асаудың бір жолын тап.
Асаудың бір жолын тап.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сөзге әуес, тілі шыдамай тұратын адамға қарата айтылады. Тура мағынасында — «сөйлегің келсе…
Діні басқаның - тілі басқа.
Негізгі мағынасы Бұл мақал тура мағынасында әр діннің өзіне тән тілі, дұғасы, ғұрпы болатынын білдіреді. Астарлы…
Барды балама,
Жоқты санама.
Жоқты санама.
Негізгі мағынасы Бұл мақал барға қанағат етуді, жоқты қазбаламай, қолдағыны бағалай білуді үйретеді. Тура мағынасында…
Тіріде сыйласпаған өлгенде жыласпайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — адам тірі кезінде бір-бірін қадірлеп, сыйластық көрсетпесе, өлген соң…
Опасыздың өкіндіреді.
Негізгі мағынасы Опасыз адам ақыры өз ісінің зиянын тартады. Яғни, сенімге кір келтіріп, уәдесінде тұрмай, жақсылыққа…
Шын батыр сын үстінде танылар.
Негізгі мағынасы Шын батырдың кім екені тыныш күнде емес, қиындық пен қауіп-қатер туған кезде білінеді. Адамның нағыз…
Сараң үйге кісің түспесін,
Парақорға ісің түспесін.
Парақорға ісің түспесін.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның сараңдық пен парақорлық сияқты жаман мінездерінен сақ болуды ескертеді. Тура…
Қуантар болсаң асық,
Мұңайтар болсаң сабыр тұт.
Мұңайтар болсаң сабыр тұт.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды екі жағдайда да байсалды болуға үндейді. Біреуді қуантарда асықпай, орнықты әрекет…
Арманы жоқтың пәрмені жоқ.
Негізгі мағынасы Армансыз адамның бағыты да, талпынысы да әлсіз болады. Бұл мақал тура мағынасында адамның жүрегінде…
Бұрынғыны айтпай соңғы еске түспейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: өткен оқиғаны, ескі жайды айтпасаң, кейінгісін толық еске түсіру қиын…
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді…
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі…
Су ішкен құдығыңа түкірме.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластайды…
Жүзігің алтын болғанша,
Жүзің жарқын болсын.
Жүзің жарқын болсын.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — алтын жүзік таққаннан гөрі, адамның жүзі ашық, нұрлы, көрікті болғаны…
Кедейдің кербезінен сақтан.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сырттай сәнді, паң көрінген кедейден сақ бол дегенді білдіреді. Мұндағы тура мағынасы…
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.