Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
1M
Қаралым
220
Орташа
Сұрыптау:
Отты түрте берсең, өшеді,
Көршіні түрте берсең, көшеді.
Көршіні түрте берсең, көшеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: отқа қайта-қайта тиісе берсең, ол маздап тұрса да өшіп қалады; ал көрші...
Қамыстың басы майда, түбі суда.
**Негізгі мағынасы** Қамыстың басы майда, түбі суда деген мақал сырттай нәзік, жеңіл көрінген нәрсенің түп негізі терең,...
Ішімдегінің бәрі тілімде,
Тілімдегінің бәрі түрімде.
Тілімдегінің бәрі түрімде.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның ішкі сыры, ойы, сезімі мен ниеті сыртқы бейнесінен, сөйлеген сөзінен көрінетінін...
Жаманға сырыңды айтпа,
Сырыңды айтсаң да, шыныңды айтпа.
Сырыңды айтсаң да, шыныңды айтпа.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға өз құпиясын кез келген жанға аша бермеуді ескертеді. Тура мағынасында: жаман ниетт...
Әр кісіде бір қиял.
**Негізгі мағынасы** Әр адамның өз ойы, арманы, ішкі қалауы болады. Бұл мақал тура мағынасында «әр кісінің қиялы бар» де...
Адам ұйымшыл, мал үйіршіл.
**Негізгі мағынасы** Адам баласы бір-біріне сүйеніп, келісіммен, ортақ мақсатпен өмір сүргенде ғана күшті болады. Ал мал...
Қыздың тамағы қылдай.
**Негізгі мағынасы** «Қыздың тамағы қылдай» деген мақал қыз баланың нәзік, ұқыпты, арықтау, сымбатты болып келуін меңзе...
Жанашыры жоқ адам
Жал-құйрықсыз атпен тең.
Жал-құйрықсыз атпен тең.
**Негізгі мағынасы** Жанашыры жоқ адам тірегі, қорғаны, дем берер адамы жоқ кісі дегенді білдіреді. Мұндай адам өмірдің...
Ой түбі - алтын, ойын түбі - от.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ойлап, ақылға салып істеген істің соңы пайдалы, берекелі болатынын білдіреді. «Ой түбі —...
Сөзің - өзің.
**Негізгі мағынасы** «Сөзің - өзің» деген мақал адамның айтқан сөзі оның мінезін, ой-өрісін, тәрбиесін және ішкі болмыс...
Қолың ұста болсын,
Сөзің қысқа болсын.
Сөзің қысқа болсын.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды ісі мен сөзіне жауапты болуға үндейді. «Қолың ұста болсын» дегені — қол қусырып от...
Батырға да жан керек,
Пақырға да жан керек.
Пақырға да жан керек.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: батыр да, пақыр да тірі адам, екеуіне де жан қажет. Астарлы мағынасы: а...
Ауруда шаншу жаман,
Сөзде қаңқу жаман.
Сөзде қаңқу жаман.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның басына келген дерттің де, тілден шыққан өсек пен ғайбаттың да жанына бата түсетін...
Ине көзінен сынады,
Шешен сөзінен сынады.
Шешен сөзінен сынады.
**Негізгі мағынасы** Ине көзінен сынады, шешен сөзінен сынады деген мақал сөздің де, істің де өз өлшемі, өз сынағы бар е...
Халқын ойламаған хан семіз,
Дүние оған су-теңіз.
Дүние оған су-теңіз.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ел басқарған адамның ең басты міндеті — өз пайдасын емес, халқының қамын ойлау екенін айт...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Жұмсақ ағаш құртқа жем,
Жуас адам жұртқа жем.
Жуас адам жұртқа жем.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жұмсақ, шірімтал ағашты құрт тез жейді. Астарлы мағынасы: мінезі босаң,...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.