Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
1.3M
Қаралым
273
Орташа
Сұрыптау:
Ет асса, нан қалмайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: ет піскен, ет тартылған жерде нанның азайып, таусылып қалуы мүмкін. Аст...
Өспейтін бала өнбейтін дауды қуады.
**Негізгі мағынасы** Өспейтін бала өнбейтін дауды қуады дегені — ақылы толыспаған, тәрбиесі жетілмеген адам пайдалы іске...
Кісі аты тершең,
Кісі киімі кіршең.
Кісі киімі кіршең.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — адамның аты да, киімі де күнделікті қолданылғанда терге малданып, кірл...
Анадан алтау туғанша,
Жалғыз туса не етеді?
Елге түлға керек-ті.
Қарағайға қарсы бұтақ біткенше,
Еменге айыр бұтақ бітсе не етеді?
Құсқа тұғыр керек-ті.
Жалғыз туса не етеді?
Елге түлға керек-ті.
Қарағайға қарсы бұтақ біткенше,
Еменге айыр бұтақ бітсе не етеді?
Құсқа тұғыр керек-ті.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — табиғаттағы күшті ағашқа сүйеніш болар бұтақ, құсқа қонатын тұғыр қаже...
Сұрап алған аурудың емі табылмас.
**Негізгі мағынасы** Сұрап алған аурудың емі табылмас дегені — өз еркімен, саналы түрде сұрап алған, өзіне өзі жүктеп ал...
Жиен неге ел болмайды, малы болса;
Желке неге ас болмайды, майы болса.
Желке неге ас болмайды, майы болса.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жиеннің өз жұртынан бөлек, нағашы жұртқа қатысты айтылатыны сияқты, «ма...
Тез қасында қисық ағаш жатпас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: тездің жанында жатқан ағаш уақыт өте қызуға, қысымға ұшырап, иіліп не қ...
Жаман бие тайымен ойнайды,
Жаман қатын байымен ойнайды.
Жаман қатын байымен ойнайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай қарағанда үй ішіндегі тірлікті айтқандай көрінгенімен, астарында адам мінезіне бе...
Өз елімнің басшысы болмасам да,
Сайының тасы болайын.
Сайының тасы болайын.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға елге қызмет етудің тек үлкен лауазыммен өлшенбейтінін түсіндіреді. Тура мағынасы б...
Шашы өскеннің ауылы кәпір,
Тырнағы өскеннің өзі кәпір.
Тырнағы өскеннің өзі кәпір.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы шашы мен тырнағы өскен адамды сөз еткендей көрінгенімен, астарында күтім...
Көп ақылды жиналса,
Қиын істі бітірер.
Көп ақымақ жиналса,
Оңай істі бүлдірер.
Қиын істі бітірер.
Көп ақымақ жиналса,
Оңай істі бүлдірер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал көптің ақыл-парасаты мен бірлескен ойы кез келген қиын істі де оңай шешетінін білдіреді....
Сөз емес сөзді
Кісі емес кісі айтады.
Кісі емес кісі айтады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай бірдей көрінетін сөздің бәрі бірдей мағыналы, ал адам атанғанның бәрі бірдей нағы...
Қадіріңді білгің келсе,
Көршіңнен қарыз сұра.
Көршіңнен қарыз сұра.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға өз қадірін, абыройын, шын бағасын білу үшін өзгемен арадағы қарым-қатынасты сынап...
Көрмеген жер таныс болмас,
Көрінген жер алыс болмас.
Әр нәрсенің болжауы бар,
Ши жуандап қамыс болмас.
Көрінген жер алыс болмас.
Әр нәрсенің болжауы бар,
Ши жуандап қамыс болмас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — көрмеген, барлап-бақылап үйренбеген жер жат болып көрінеді, ал көзіңе...
Ақылсыз би болмас,
Сәулесіз үй болмас.
Сәулесіз үй болмас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы бойынша, ақылы жоқ адам би бола алмайды, ал жарығы жоқ үй тіршілікке қол...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Кедейдің кербезінен сақтан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай сәнді, паң көрінген кедейден сақ бол дегенді білдіреді. Мұндағы тура мағынасы — к...
Болар бала - боғынан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — бала өсе келе өз мінезін, қабілетін ерте байқатады деген ой. Астарлы м...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.