Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
796.1K
Қаралым
170
Орташа
Сұрыптау:
Батыр - айғақ, палуан - куә.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: батыр да, палуан да өз күшін сөзбен емес, ісімен дәлелдейді. Астарлы ма...
Ақыл байлық - азбас байлық,
Темір байлық - тозбас байлық.
Темір байлық - тозбас байлық.
**Негізгі мағынасы** Ақыл — адамнан кетпейтін, өмір бойы пайдасын тигізетін ең қымбат байлық. Ол адамды дұрыс жолға салы...
Кәрі білгенді пері білмейді.
**Негізгі мағынасы** Кәрі білгенді пері білмейді деген сөз — көпті көрген, өмірден тәжірибе жинаған қарт адамның білетін...
Ханның қасында болғанша,
Судың басында бол.
Судың басында бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: ханның қасында жүргеннен гөрі, судың басында болған дұрыс. Астарлы мағы...
Жақыннан - қорған, алыстан - айбар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның өмірінде әрі жақын ортаның, әрі алыс жұрттың өз орны бар екенін білдіреді. «Жақын...
Білім сүріндірмейді, білек сүріндіреді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал білімді адамның жолын ашып, оны ұятқа қалдырмайтынын білдіреді. Ал күшке, қолдың қайратын...
Өнер өнерліге ғана оңай.
**Негізгі мағынасы** Өнердің шын мәнін түсіну де, оны меңгеру де оңай іс емес. Бұл мақал тура мағынасында: қолөнер, ән-к...
Аузына ақ ит кіріп, қара ит шығады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам таңертең ұйқыдан тұрып, оянған сәтте мінезі жұмсақ, таза көңілді, тілі де, ниеті де...
Жаманның аяғы сегіз,
Бірі шалмаса, бірі шалады.
Бірі шалмаса, бірі шалады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жаман адамның ісі де, ойы да бір орында тұрмайтынын, оның зияны бір жолмен болмаса, екінш...
Алмастың жауы - қорғасын.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы бойынша, алмасқа ең қауіпті нәрсе — қорғасын, яғни жұмсақтау, бірақ ауы...
Көп жасаған білмейді,
Көп көрген біледі.
Көп көрген біледі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — жасы ұзақ болған адамның бәрін бірдей біле бермейтіні, ал өмірде көп н...
Жақсы адам байқап сөйлер,
Жаман адам шайқап сөйлер.
Жаман адам шайқап сөйлер.
**Негізгі мағынасы** Жақсы адам сөзін ойланып, салмақтап айтады. Ол біреудің көңіліне тимеуді, шындықты орнымен жеткізуд...
Сараң соқырдың өз бидайын
өзіне қуырып береді.
өзіне қуырып береді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам бойындағы сараңдық пен көрсеқызарлықтың түбі өзіне зиян екенін меңзейді. Тура мағына...
Нысап сайын береке.
**Негізгі мағынасы** «Нысап сайын береке» деген мақал адамның қанағатшыл, әділ, ынсапты болуы береке-бақытқа жеткізетін...
Адам көңілінен азады, тілінен жазады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға ең алдымен өз көңіл-күйі мен тілін тыйып ұстау керегін ескертеді. «Адам көңілінен...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Әрлі болғанша, арлы бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның сыртқы сұлулығы мен сән-салтанатынан гөрі, ішкі тазалығы мен адамгершілігі маңыз...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.