Жын ұрғаннан жұқана қалады.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы жоққа жақын, өйткені «жын ұрған» дегені — есінен танған, берекесі кеткен, бей-берекет күйді білдіретін ауыспалы тіркес. «Жұқана қалады» дегені — әлсіреп, жұтап, азайып қалу. Астарлы мағынасы: адам орынсыз ашуға берілсе, ойланбай әрекет етсе, өзіне де, ісіне де зиян келтіреді; ақырында абыройы да, ырысы да кеміп, жұтаң күйге түседі.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «жын» сөзі жаман көңіл күйді, тентек мінезді, бақылаусыз ашуды бейнелейді. Ал «жұқана» — жұпыны, жұтаң, азған қалпын білдіретін образ. Яғни мақал адам мінезіндегі шектен шығу мен берекесіздіктің салдарын бір-ақ ауыз сөзбен көрсетеді. Мұнда тәртіпсіздік пен сабырсыздықтың адамның өмірін жүдететінін аңғарамыз.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал әсіресе ашуға булығып, бір сәттік эмоциямен шешім қабылдайтын адамдарға қатысты айтылады. Мысалы, қызметкер ренжіп, әріптесімен дауласып, жұмыстан шығып кетсе, кейін табысынан айырылып қалуы мүмкін. Сонда үлкендер: «Ашуға ерме, жын ұрғаннан жұқана қалады» деп сабырға шақырады. Бұл сөз ойланбай жасалған қадамның соңы жұтаңдыққа апаратынын ескертеді.