Жын ұрғаннан жұқана қалады.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — жын ұрған, яғни есінен танған, әлсіреген адамнан тек «жұқана», қалдық қана қалады деген ұғым. Астарлы мағынасы — қатты қорыққан, күйзелген, ойы шайқалған немесе бір істен қатты зардап шеккен адамның бойындағы күш-қуаты, сабыры, берекесі азаяды. Яғни шамадан тыс үрей, ашу, қысым адамды титықтатып, бұрынғы қалпынан жұрдай етеді.
Образдар мен теңеулер
«Жын ұрған» тіркесі мұнда шынайы жын емес, адамның есі ауып, берекесі кеткен халін бейнелейді. Ал «жұқана» сөзі — жұқарып қалған, жұрнағы ғана қалған күйді білдіреді. Осы екі образ адамның ішкі күйзелісін көзге елестетіп, рухани әрі физикалық әлсіреуді әсерлі көрсетеді. Мақалдың бейнелілігі сол — ауыр соққыдан кейін адамда тек әлсіз ізі ғана қалатынын аңғартады.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал үлкен қысымға түскен, жүйкесі тозған адамға қатысты қолданылады. Мысалы, бір қызметкер ұзақ уақыт демалмай, күнде артық жұмыс істеп, ұйқысы бұзылса, жұрт «жын ұрғаннан жұқана қалады» деп, оның қатты шаршағанын, қалжырап кеткенін сипаттауы мүмкін. Мұнда ой — денсаулық пен сабырды сақтау керек деген ескерту.