Жыласа кімнің аузы қисаймайды?
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — жылаған адамның аузы қисайып, бет-әлпеті бұзылмайтынын меңзейді. Астарлы мағынасы — уайымдап, мұңайып, еңіреп отырған кезде әр адамның күйі бірдей, оның сыртқы көрінісінде ерекше кемшілік жоқ. Яғни, қайғы да, жылау да адамға ортақ, оны көріп менсінбей, келемеждеудің жөні жоқ. Сонымен бірге бұл сөз кейде «жылап-сықтау — бәріне ортақ хәл, бірақ одан пайда жоқ» деген ойды да білдіреді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «аузы қисаймайды» деген тіркес — адамның бет-бейнесі өзгеріп, айрықша кемшілік пайда болмайды деген бейнелі сөз. Қазақ тілінде мұндай тіркестер ішкі күйді сыртқы кейіп арқылы әсерлі жеткізеді. «Жылау» образы — мұң, өкініш, қасірет белгісі. Ал «ауыздың қисаймауы» — қайғының адамның табиғи болмысын өзгертпейтінін, бірақ жан жарасын аңғартатынын білдіреді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал біреудің орынсыз назын, ұсақ ренішін немесе бос шағымын сөз еткенде қолданылады. Мысалы, бір қызметкер әр ұсақ ескертуге ренжіп, «мені бағаламайды» деп жиі шағымдана берсе, үлкені оған: «Жыласа кімнің аузы қисаймайды?» деп, өмірде қиындыққа төзу керек екенін еске салады.