Зікір салған бақсыдай қалшылдаған.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
«Зікір салған бақсыдай қалшылдаған» деген тіркес адамның қатты тоңып, не қорқып, денесі еріксіз дірілдеп тұрған күйін бейнелейді. Мұнда тура мағынада бақсының зікір салу кезіндегі қимыл-қозғалысы елестейді, ал астарлы мағынада — адамның сабырын жоғалтып, қалтырап, дел-сал күйге түсуі айтылады. Бұл сөз көбіне біреудің әлсіреп, денесі дір-дір етіп тұрғанын мысқыл не бейнелі сипатпен жеткізу үшін қолданылады.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «зікір салған бақсы» образы — қазақ танымындағы ерекше қимылдап, күйге енетін адамды елестететін көрініс. «Қалшылдаған» сөзі сол күйдің сыртқы белгісін, яғни дененің дірілдеуін нақтылап тұр. Екі образ бірігіп, көзге бірден елестейтін әсерлі сурет жасайды. Бұл теңеу арқылы автор адамның жай ғана тоңуын емес, бүкіл тәні мен күйі өзгергенін аңғартады.
Қазіргі өмірде
Қазіргі кезде бұл тіркес қысқы суықта сыртта ұзақ жүрген адамға, не қатты қорыққан кісіге қатысты айтыла береді. Мысалы, жаңбыр астында қалың киімсіз қалған оқушыны көріп: «Зікір салған бақсыдай қалшылдап тұр ғой» деу мүмкін. Яғни бұл — бейнелі, әсерлі сипаттау.