Жыласуға жақын жақсы,
Сыйласуға жат жақсы.

Негізгі мағынасы

Қаза, қайғы кезінде қасыңда жақыныңның болғаны жақсы: туыс қайғыңды өзінікіндей көтереді, бірге жылайды. Ал сыйласу, құрмет көрсету жағынан жат, яғни бөтен жұрт артық: араларында қашықтық болғандықтан, екі жақ та әдеп сақтап, сөзін өлшеп, бір-бірін қадірлейді. Жақын арадағы еркіндік кейде сыйластықты ығыстырып жібереді. Мақал туыс пен бөтеннің әрқайсысының өз орны барын аңғартады.

Образдар мен теңеулер

Жыласу мен сыйласу — бірлескен әрекетті білдіретін етістіктер: біреу жалғыз жыламайды, бірге жылайды; жалғыз сыйламайды, өзара сыйласады. Қазақ салтында қаза болғанда ағайын көңіл айтып, жоқтау айтып, бірге жылайды. Ал жат — көбіне құда-жекжат, қонақ, басқа ауыл: оларды қарсы алғанда төрге шығарып, ерекше құрмет көрсеткен. Жақын мен жат, жыласу мен сыйласу қатар тұрып, екі түрлі жақындықты салыстырады.

Қазіргі өмірде қолданылуы

Туыстар арасында сыйластық азайып, бөтендер құрметтірек болғанда немесе қайғыда туыстың орнын ешкім баса алмайтынын айтқанда қолданылады. Көбіне байқағанын түйіндеп айту ретінде естіледі. Мысалы: «Құдаларға дастарқанды ерекше жаямыз, ал өз ағайынмен бір сөзден ұрсысамыз. Сыйласуға жат жақсы деген рас». Туыстарды қадірлемеуге шақыру ретінде түсінбеу керек.

Қолданылу жағдаяттары

— Әкесін жерлеп жатқан жігіттің қасында түні бойы ағайындары отырғанда, көрші кемпір мақалдың алғашқы жолын айтады.
— Той үстінде құдаларға айрықша сый жасалып, өз ағайыны ескерусіз қалғанда, апасы күле отырып екінші жолын айтады.