«Заманына жақсан, адамына жағасың.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
«Заманына жақсан, адамына жағасың» деген мақал адам өмір сүріп отырған ортаға, заманның талабына бейімделсе, сол ортадағы адамдармен де тіл табысып, сыйластыққа ие болатынын білдіреді. Тура мағынасында — белгілі бір уақыттың, қоғамның тәртібіне сай жүрсең, көпке ұнайсың. Астарлы мағынасы — тек өз білгеніңмен шектелмей, айналаңның сұранысын, мінезін, әдетін түсініп әрекет ету керек деген ой. Бұл жерде «заман» — өмірдің ағымы, жаңалық, өзгеріс; «адам» — сол ортадағы жұрт, қоғам.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «заман» мен «адам» бір-бірімен тығыз байланысты екі ұғым ретінде алынған. Жақсы адам болу тек мінезге емес, уақытты түсіне білуге де қатысты. «Жақсан» және «жағасың» сөздері оттың жылуы сияқты әсер береді: өзіңді дұрыс ұстасаң, айналаңа да жылы көрінесің. Яғни, бейімделу — жағымпаздық емес, орынды икем мен сыпайылық.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал қазір де өзекті. Мысалы, жұмыста жаңа ұжымға кірген адам сол жердің тәртібін, қарым-қатынас мәдениетін, сөйлесу әдебін сақтаса, әріптестерімен тез тіл табысады. Сол арқылы сенімге де, сыйға да ие болады. Керісінше, ортаға икемделмей, өз қыңырлығынан танбаса, араласуы қиын болады.