Айыр інген кез болса,
Мұрындығы қалар жырылып.
«Айыр інген кез болса, Мұрындығы қалар жырылып.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: айыр інген, яғни жүк артылған не жетекке үйренген інген кейде шабысып, тартысып, дүрлігіп кетсе, мұрнындағы мұрындық үзіліп қалады. Астарлы мағынасы: сабырсыздық, ашу, қисынсыз қимыл адамға да, іске де зиян келтіреді. Кез келген істі асықпай, байыппен атқармаса, қолдағы бардан айырылып қалу оп-оңай.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «айыр інген» — сабыры таусылған, тынымсыз, жуас емес мінездің бейнесі. «Мұрындық» — адамның тізгініндей, тәртіп пен бақылауды білдіреді. Ал «жырылу» — шектен шығудың, шығынға ұшыраудың белгісі. Халық түйе мінезі арқылы адамға: өзін ұстай білмесең, абыройың да, пайдаң да кетеді деген ой айтады.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Қазір бұл мақал жоспарсыз, ашумен шешім қабылдайтын адамдарға қатысты қолданылады. Мысалы, біреу жұмыста бірден эмоцияға беріліп, бастықпен ұрысып қалса, кейін қызметінен айырылып қалуы мүмкін. Сондайда: «Айыр інген кез болса, мұрындығы қалар жырылып» деп, сабырға шақырады.
Muryndyǵy qalar jyrylyp.