Адамды кейде баршылық сынайды,
кейде жоқшылық сынайды.
«Адамды кейде баршылық сынайды, кейде жоқшылық сынайды.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Адам екі түрлі сынға түседі. Бірі — жоқшылық: ақшасы таусылып, тағдыр тарыққанда кісі мойымай ма, адалдығын сақтай ма, соған қарайды. Екіншісі — баршылық: байлық, мансап, атақ келгенде адам өзгеріп, тәкаппарланып, бұрынғы досын, ағайынын ұмытпай ма. Мақал екінші сынның біріншіден жеңіл емес екенін еске салады: аштыққа шыдаған кісі тоқтыққа шыдамай қалуы мүмкін. Адамның шын бет-бейнесі осы екі жағдайда ашылады.
Образдар мен теңеулер
Мақал «кейде … сынайды, кейде … сынайды» деп екі тең бөлікке бөлінген, ортасында қарама-қарсы тұрған «баршылық» пен «жоқшылық» сөздері бар. «Сынау» мұнда сынақтан өткізу, тексеру мағынасында, жас атты, жігітті сынағандай. Көшпелі тұрмыста байлық тұрақсыз еді: бір жұт бай ауылды жоқшылыққа ұшыратса, бір жайлы жыл кедейді аяққа тұрғызатын. Сол себепті халық екі жағдайды да сын деп білген.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақалды кенет байып, мінезі өзгерген кісі туралы, не қиындыққа түсіп, мойымаған адамды мақтағанда айтады. Үні — ой салу, кейде ескерту. Мысалы, жоғары қызметке тағайындалған ұлына анасы: «Есіңде болсын, адамды кейде баршылық сынайды, кейде жоқшылық сынайды», — дейді. Қиналып жүрген адамды бұл да бір сын деп жұбату үшін де айтуға болады.
Қолданылу жағдаяттары
— Ауылда бай болып кеткен жігіт бұрынғы достарымен амандаспайтын болды. Атасы оны шақырып, байлықтың да сын екенін айтады.
— Жұттан малы қырылған шаруа мойымай, бірнеше жылда қорасын қайта толтырады. Көршілері оның шыдамдылығына таңғалып, осы мақалды айтады.
— Лотереядан көп ақша ұтқан көршінің ісі көп ұзамай оңбай қалады. Үйдегілер кешкі ас үстінде осыны әңгімелейді.
keıde joqshylyq synaıdy.