Қол жүйрігі асқа,
Тіл жүйрігі басқа.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: қолдың шапшаңдығы ас істеуде, ал тілдің шапшаңдығы сөйлеп, сөз табуда көрінеді. Астарлы мағынасы: адам өз ісіне сай қабілетімен танылады. Бірі еңбекке, іске бейім болса, бірі сөзге, шешендікке жүйрік болады. Бірақ қай қасиет болса да, орнымен қолданылса ғана қадірлі. Сөзге шебер адам ойлы, ұтқыр болуы керек, ал іске епті адам тиянақты, өнімді еңбектенуі тиіс.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «қол жүйрігі» деген тіркес — ісмер, шапшаң, қолы икемді адамды білдіреді. «Асқа» сөзі тұрмыстық, күнделікті еңбекті меңзейді. Ал «тіл жүйрігі» — сөзі орамды, шешен, жауапты тез табатын адам. «Басқа» дегені — сөз сайысы, ой жарысы, пікір алмасу мағынасында қолданылған. Яғни мақал қолдың ептілігі мен тілдің ұшқырлығын салыстырып, әр қабілеттің өз орны барын көрсетеді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал біреудің қолынан іс келетінін немесе біреудің сөзге ұста екенін сипаттағанда айтылады. Мысалы, бір адам ас дайындауда өте шебер болса, ал екіншісі жиналыста ойды дәл жеткізіп, көпшілікті иландыра алса, екеуіне де осы мақал лайық. Бұл сөз адамды өз қабілетін дұрыс тануға әрі оны орнымен пайдалануға үндейді.
Til júırigi basqa.