Болған кісі «болдым» демес,
«Болдым» десе, оңғаны емес.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — шын мәнінде кемеліне келген, парасатты адам өз-өзін асыра мақтап, «мен болдым, жеттім» деп айтпайды. Астарлы мағынасы — адам қанша білімді, тәжірибелі, беделді болса да, кішіпейіл болуы керек. Өзін толық жетілген санау тоқырауға әкеледі, ал нағыз өсу үнемі ізденіс пен үйренуді қажет етеді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «болған кісі» — өмірден сабақ алып, мінезі түзелген, ойы толысқан адам. «Болдым» деу — адамның өзін биік қойып, тоқмейілсуі, тәкаппарлануы. Халық бұл арқылы адам бойындағы кісілік пен астамшылықты қарсы қояды: біріншісі — кемелдік, екіншісі — кемтарлықтың белгісі. Яғни адам өскен сайын қарапайым бола түсуі тиіс деген ой айтылады.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал әсіресе оқу, жұмыс, мансапта өте орынды. Бір қызметке жетіп, өзін ерекше көріп, өзгелерді менсінбей кететін адам тез қателеседі. Мысалы, жақсы маман болып алған жас қызметкер үнемі үйренуді тоқтатса, бәсекеден қалып қояды. Ал кішіпейіл болып, білімін үздіксіз жетілдірген адам ғана шын мәнінде өседі.
«Boldym» dese, ońǵany emes.