Кемтар болсаң,
Жоқ нәрсе де бар болар.
Менмен болсаң,
Бар нөрсе де жоқ болар.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның ішкі қалпын, мінезін аса терең бағалайды. Бір жағынан, кемтар, яғни мүмкіндігі шектеулі, тұрмысы төмен не жағдайы нашар адам да үмітін үзбей, жоқтан бар жасап, өмірін түзеп кете алады деген ой бар. Екінші жағынан, менмендік пен тәкаппарлық адамға үлкен зиян келтіреді: қолында барын бағаламаған, өзін басқадан жоғары қойған жан ақырында сол барынан да айырылып қалуы мүмкін. Демек, өмірде байлықтан да маңыздысы — кішіпейілділік, сабыр және қанағат.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «жоқ нәрсе» — тек мал-мүлік емес, жалпы мүмкіндік, жол, ырыс, тірек деген ұғымды білдіреді. Ал «бар нәрсе» — адамдағы бар дәулет, қабілет, абырой, сый-құрмет. Мақал жоқтан бар табу мен барды жоқ қылуды қарама-қарсы қойып, мінездің тағдырға әсерін айқын көрсетеді. Яғни, адамды көтеретін де, құлататын да көбіне өз пиғылы мен көзқарасы.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал әсіресе оқу, жұмыс, кәсіп бастау кезінде өте орынды. Мысалы, қаражаты аз жас адам білім алып, табандылық танытса, кейін жақсы маман болып, өз орнын табады. Ал өз қабілетіне тым сеніп, ешкімнің ақылын тыңдамайтын адам мүмкіндігін өзі жоғалтып алуы мүмкін. Сондықтан бұл сөз кішіпейіл болып, барды бағалап, жоқтан жол табуға үндейді.
Joq nárse de bar bolar.
Menmen bolsań,
Bar nórse de joq bolar.