«Ел алдында ебелек көшеді.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Көш жолға шыққанда, алдыңғы жақта желмен домалап ебелек кетіп бара жатады: оны ешкім бастамаса да, көштен бұрын жүреді. Мақал осы көрініс арқылы жеңіл, салмақсыз адамды меңзейді: ондай кісі әр істің алдына шыға береді, бірінші сөйлейді, бірінші жүгіреді, бірақ артында ешнәрсе жоқ. Салмақты адам асықпай, көппен бірге қозғалады. Кейбір жерде мақал басқаша да түсініледі: үлкен оқиғаның алдында ұсақ белгілер бірінші көрінеді.
Образдар мен теңеулер
Ебелек — даладағы жусан мен бетеге арасында өсетін шөп; күзде кеуіп, түбінен үзіліп, желмен домалап кете береді, қаңбақ сияқты. Оның тамыры жоқ, бағыты жоқ, қай жаққа жел соқса, сонда барады. Сондықтан ебелек — тамырсыз, тұрақсыз, жеңіл адамның бейнесі. Көш — ұйымды, баяу қозғалатын, алдында көшбасы жүретін ел. Осы екеуін қатар қою күлкілі сурет береді: көшті бастап тұрған ақсақал емес, жел айдаған құрғақ шөп.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Ешкім сұрамай-ақ әр істің басына шығатын, қызба, мақтаншақ адам туралы мысқылмен айтылады. Тон — кекесін, әзіл. Бастамашыл, шын іскер адамға бұл мақалды айту әділетсіз, өйткені мақал ішінде түгі жоқ асығысты сынайды. Мысалы: «Жиналыс басталмай-ақ ол сөйлеп кетті, ел алдында ебелек көшеді деген осы».
Қолданылу жағдаяттары
— Тойда асабадан бұрын микрофонды алып, ұзақ сөйлеп кеткен жігітті үлкендер күле отырып осы мақалмен еске салады.
— Ауылдағы дауда жағдайды білмей жатып, бірінші болып айқай салған көршіні ақсақал тыныштандырады.
— Сыныптағы жарыста тапсырманы аяғына дейін оқымай, жауапты бірінші айтып қателескен оқушыға мұғалім күле қарайды.