Екі жақсы қас болмас,
Екі жаман дос болмас.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: мінезі, ойы, ұстанымы жақсы екі адам бір-бірімен жауласпайды. Ал мінезі жаман, ниеті теріс екі адамның достығы ұзаққа бармайды. Астарлы мағынасы да осыған саяды: адам баласының ішкі болмысы ортақ істі, қарым-қатынасты анықтайды. Жақсының жаны тыныш, ниеті таза болғандықтан ол татулықты сақтайды; жаман адамның ішіндегі күншілдік, менмендік, өтірік пен қулық түбі қақтығысқа әкеледі.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «жақсы» мен «жаман» тек бір адамның сыртқы қалпын емес, мінез-құлқын, адамгершілік деңгейін білдіреді. «Қас болмас» дегені — бір-біріне жау, қарсылас болмайды, себебі жақсы адамдар ортақ түсінік таба алады. «Дос болмас» дегені — жамандықтың өзара сенімге жол бермейтінін аңғартады. Яғни мақал адам мінезін қарама-қарсы екі өріспен салыстырып, жақсылықтың бірлікке, жамандықтың ыдырауға апаратынын көрсетеді.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал бүгін де өте орынды. Мысалы, жұмыста әділ, сабырлы екі әріптес кейде пікір таластырса да, жеке араздыққа бармайды, мәселені сөйлесіп шешеді. Ал өсекке, қызғанышқа жақын екі адам аз уақыт араласқанымен, ортақ сенім орната алмайды. Сондықтан мақал адамды мінезін түзеп, жақсы орта таңдауға үндейді.
Eki jaman dos bolmas.