Екі ел егес болса,
Епті жігіт қатын алар.

Негізгі мағынасы

Екі ел араздасып, бір-біріне шабуыл жасап, мал-жан алып жатқан алас-апыран кезде ебін тапқан жігіт әйел алып, үйлі-баранды болып шығады. Бейбіт уақытта қыз айттырып, қалың мал төлеп, құда түсу ұзақ әрі қымбат жол болған; ал жаугершілікте тәртіп бұзылып, пысық жігіт қыз алып қашып немесе жау жақтан олжа ретінде әйел әкеліп, қалыңсыз-ақ үйленуі мүмкін болған. Ауыспалы мағынада мақал ел ішіндегі дау-жанжалдан пайда тауып қалатын айлакер адамдар болатынын айтады: біреуге қырсық, біреуге олжа.

Образдар мен теңеулер

«Егес» — талас, бақталастық, жауласу. Ертеде ру мен ру, ел мен ел арасындағы жер, жесір, барымта дауы кейде қанды қақтығысқа ұласқан. «Епті» сөзі тек ептілікті емес, сәтті пайдалана білетін пысықтықты, тіпті айлакерлікті де білдіреді. «Қатын алу» мұнда үйлену дегенді аңғартады, бірақ әйелдің еркі сұралмайтын, оны олжаның бір түрі деп қараған заманның көзқарасын көрсетеді. Мақал біреудің қасіреті екінші біреуге пайда әкелетін тарихи шындықты бүкпесіз, тура айтады.

Қазіргі өмірде қолданылуы

Бүгін мақалды көбіне ауыспалы мағынада, ызамен не мысқылмен айтады: екі жақ таласып жатқанда, араға кіріп, пайдасын көріп кеткен пысық адам туралы. Мысалы, екі көрші бір жер үшін дауласып жатқанда, ол жерді үшінші біреу сатып алып қойса: «Екі ел егес болса, епті жігіт қатын алар деген осы». Тура мағынасы әйелді олжаға теңейді, сондықтан қыз-келіншектер туралы әңгімеде, тойда мақтау ретінде айтуға мүлде лайықсыз.

Қолданылу жағдаяттары

— Базарда екі саудагер бағаны түсіріп, бір-бірімен таласып жатқанда, үшінші сатушы екеуінің де тұрақты сатып алушыларын өзіне тартып алады. Қасындағы апай мақалды мысқылдап айтады.
— Ауылда екі ағайын шабындық үшін соттасып жүргенде, аудан ол жерді бір кәсіпкерге жалға беріп жібереді. Ақсақал басын шайқап, осы мақалды еске алады.