Білмегенді білдір,
Қолына алтын жүзік ілдір.

Негізгі мағынасы

Білмейтін адамға үйрет, білгеніңді бер: бұл оның қолына алтын жүзік салғанмен тең. Мақал үйретудің, білім берудің қадірін көрсетеді: адамға берілген білім алтыннан кем емес сыйлық, ол оны өмір бойы көркейтіп жүреді. Сонымен бірге үйреткен адамның өзі де сауапқа кенеледі. Ұстаздың, ата-ананың, тәлімгердің ісі осы сөзде жоғары бағаланады.

Образдар мен теңеулер

Алтын жүзік — қазақ тұрмысында ең қымбат сыйлықтардың бірі: құдалыққа, қалыңдыққа, қадірлі адамға тартылған. Ол әрі әшекей, әрі байлық, әрі құрмет белгісі. Мақал білімді осы жүзікке теңейді: көзге көрінбесе де, адамды көркейтеді. «Білдір — ілдір» ұйқасы бірдей жұрнақты етістіктерден жасалған; екеуі де біреуге бір нәрсе істету мәніндегі өзгелік етіс. Сөйтіп үйрету мен сыйлау бір әрекеттің екі жағы ретінде көрінеді.

Қазіргі өмірде қолданылуы

Ұстаздың еңбегін құрметтегенде, білгенін өзгеге үйретуге шақырғанда айтылады. Мұғалімдер күнінде, шәкірт тәрбиелеген шеберді мақтағанда жарасады. Үні — мадақ, өсиет. Біреуге жалықпай үйреткен адамға алғыс ретінде де айтылады. Мысалы: «Інілеріңе сабақ түсіндіріп отыр екенсің, жарайсың. Білмегенді білдір, қолына алтын жүзік ілдір деген».

Қолданылу жағдаяттары

— Ауылда қарт ұстаның көрші баласына ағаштан ер жасауды үйретіп жүргенін көрген әйелі оған мақалды айтып, ризашылығын білдіреді.
— Жоғары сынып оқушысы кішілерге тегін математика үйретеді; ата-аналар жиналысында директор оны мақалмен мақтайды.