Біреуге өлім тілегенше,
Өзіңе өмір тіле.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамға жамандық ойлама, өзіңе және өзгеге жақсы тілек тіле деген өнеге береді. Біреудің қазасын, қиыншылығын қалаған көңіл — адамдыққа жат іс. Ал өзіңе өмір тілеу дегені — ұзақ ғұмыр, саулық, амандық, игі іс тілеп, өмірді қадірлеу. Астарында кек сақтамау, қызғаныштан арылу, жүректі тазарту ойы жатыр.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «өлім» — тек физикалық ажал емес, адамның ішіндегі қара ниет, өшпенділік, қатыгездік те соның белгісі. Ал «өмір» — тіршілік, үміт, ізгілік, жақсылыққа құштарлықтың символы. Мақал өмірді таңдауды, жаман ойдан аулақ болуды әсерлі түрде салыстырып тұр. Қарама-қарсы ұғымдарды қатар қою арқылы халық адамға ой салады: біреуге тілегенің өзіңе қайтады.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал әсіресе әлеуметтік желідегі жанжал, қызғаныш, біреудің сәтсіздігіне қуану сияқты жағдайларда өте орынды. Мысалы, біреу жұмыстан қысқарып қалса, оған жаман сөз айтып, «сол керек» деудің орнына, адам оған сабыр тілеп, өз жолыңды түзет деген дұрыс. Бұл мақал адамдарды мейірімді болуға, ішкі мәдениетін сақтауға шақырады.
Ózińe ómir tile.