Біреуге ор қазба,
Қазсаң терең қаз,
Өзің түсуіңе жақсы.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның біреуге жамандық ойламауын ескертеді. «Ор қазу» — өзгеге қулық жасап, тұзақ құру, зиян келтіру деген тура мағынада айтылған. Астарлы мағынасы — біреуге ор қазған адам ақыры сол қастандығының зардабын өзі тартуы мүмкін. Сондықтан кек, күншілдік, арам ниет адамды жақсылыққа емес, опық жеуге апарады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «ор» — қауіп, қақпан, жамандықтың белгісі. «Қазсаң терең қаз» деуі де кек алуды дәріптеу емес, керісінше, жаман ісіңнің салдары ауыр болатынын күшейте түсетін астарлы ескерту. Яғни адам өзгені құлатамын деп, өзі сол құдыққа түсіп кетуі ықтимал. Бұл образ өмірдегі әділет заңын, істеген ісің өзіңе қайтатынын бейнелейді.
Қазіргі өмірде
Қазіргі кезде бұл мақал өсек тарату, біреудің беделін түсіру, жұмыста қастық жасау сияқты әрекеттерге қатысты айтылады. Мысалы, әріптесін орнынан түсіру үшін жалған ақпарат таратқан адам кейін өзі сенімсіз қызметкер болып танылуы мүмкін. Сондықтан бұл мақал адамды адалдыққа, сабырға және өзгеге зиян келтірмеуге үндейді.
Qazsań tereń qaz,
Óziń túsýińe jaqsy.