Білсең қызайыңмын,
Білмесең құдайыңмын.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамды тану, бағалау мәселесін астарлап жеткізеді. Біреудің шын қадірін, ішкі болмысын білсең, ол саған жақын, тең, түсінікті адам болады; ал білмесең, ол сен үшін биік, беймәлім, қолы жетпес тұлға сияқты көрінеді. Яғни адамды танып-білуге, орынсыз асыра не кем бағаламауға шақырады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «құдайыңмын» деген тіркес тура діни мағынадан гөрі, «саған өте биік, жұмбақ, түсініксіз болып көрінемін» деген бейнелі мағынада айтылған. «Білсең» және «білмесең» деген қарама-қарсы ұғымдар адамның танымына қарай көзқарастың өзгеретінін көрсетеді. Бұл — сөздің астарында мінез, бедел, таным, сыйластық туралы ой жатқанын аңғартады.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал бір адамды үстірт қарап бағаламау керек деген оймен қолданылады. Мысалы, жаңа жұмыста үнсіз жүрген қызметкерді жұрт «тұйық, қарапайым» деп ойлауы мүмкін, бірақ жақын таныссаң, оның өте білімді, жауапты, салмақты адам екені көрінеді. Сонда «білсең — қадірін түсінесің, білмесең — бағасы биік көрінеді» деген ой дәл келеді.
Bilmeseń qudaıyńmyn.