Біреудің түйедейін көрмеген,
Түймедейді не қылсын?
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның өз басынан көрмеген, тәжірибе жүзінде танымаған нәрсеге немқұрайды қарауын меңзейді. Тура мағынасында, біреу түйедей үлкен нәрсені көрмесе, ұсақ-түйекке де мән бермейді деген ой бар. Астарлы мағынасы — үлкен істің қадірін білмеген адам кіші нәрсенің де бағасын түсінбейді, өмірге жеңіл-желпі қарайды. Сондай-ақ бұл сөз біреудің басына түскен ауырлықты, оның ішкі жан күйзелісін сезбеген адамның түсінігі таяз болатынын да аңғартады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «түйе» — ірі, зор, салмақты істің бейнесі. Ал «түймедей» — өте ұсақ, болмашы нәрсенің символы. Халық түйе мен түймені қарама-қарсы қойып, үлкен мен кішінің ара салмағын өткір көрсеткен. Яғни, түйедей ауыр мәселені көрмеген жан түймедей ұсақ нәрсенің де маңызын ұғына бермейді деген ой беріледі.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал көбіне өмір тәжірибесі аз, қиындық көрмеген адамдарға қатысты айтылады. Мысалы, біреу айлықпен отбасын асыраудың қиын екенін білмей, «ақшаны үнемдеу керек емес» десе, үлкендер осы мақалмен оның түсінігінің таяздығын ескертуі мүмкін.
Túımedeıdi ne qylsyn?