Ауру шықпаған жаннан дәмелі,
Жалқау бітпеген малдан дәмелі.
«Ауру шықпаған жаннан дәмелі, Жалқау бітпеген малдан дәмелі.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адам баласының өмірден үміт күтетінін, бірақ ол үміттің негізсіз болмауы керегін айтады. Тура мағынасында: ауруы әлі шықпаған адамнан бір нәрсе күтуге болады, ал жалқау бітпеген малдан да пайда күткенмен, ол орындалмайды. Астарлы мағынасы — еңбек етпейтін, қимылдамайтын адамнан береке шықпайды; ал ісі жүріп, еңбегі көрінген кісі ғана үмітті ақтайды. Яғни үміт пен нәтиже әрекетпен өлшенеді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «ауру шықпаған жан» — әлі сырқаты білінбеген, демек жарамды, іске қабілетті адам бейнесі. «Жалқау бітпеген мал» — жемі бар, қоңды мал секілді көрінгенімен, қимылсыз, пайдасыз күйді білдіретін астарлы образ. Қазақ ұғымында малдың қадірі оның сүті, еті, күшімен өлшенеді; сол сияқты адамның қадірі де еңбегімен танылады. Мақал екі салыстыру арқылы жалқаулықтың бос үмітке әкелетінін аңғартады.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Бүгінде бұл мақал оқу, жұмыс, кәсіпте өте орынды айтылады. Мысалы, бір адам дайындық жасамай, емтиханнан жақсы баға күтіп жүрсе, оған осы мақал ескерту болады: нәтиже еңбексіз келмейді. Яғни мақсатқа жету үшін әрекет, тәртіп, табандылық қажет.
Jalqaý bitpegen maldan dámeli.