Ауыз - дарбаза , сөз - самал ,
Құдай ұрғанда не амал?
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адам аузы арқылы айтылған сөздің үлкен күшке ие екенін білдіреді. Тура мағынасында ауыз — дарбаза, яғни ішкі ойдың сыртқа шығатын қақпасы; сөз — самал, яғни жеңіл ескен леп сияқты көрінгенімен, әсері терең. Астарлы мағынасы: адам кейде бір ауыз сөзбен жұбатады, кейде ренжітеді, кейде елді де, ерді де қияға бастайды. Сондықтан сөзді ойланып сөйлеу керек. «Құдай ұрғанда не амал?» деген жол тағдырлы, қайтарылмас жағдайға меңзейді: кейбір ауыр сөзден немесе кесірлі істен кейін өкініп қалғанмен, бәрін түзете қою қиын.
Образдар мен теңеулер
«Ауыз» — адамның сөйлеу құралы ғана емес, ниет пен мінездің көрінісі. «Дарбаза» — сыртқа шығатын үлкен есік, яғни ой мен ішкі сырдың ашылар тұсы. «Сөздің самалға» теңелуі оның көзге көрінбесе де, жүрекке әсер ететінін аңғартады: самал салқындатады да, кейде дауылға айналады. Бұл жерде сөздің нәзік, бірақ қуатты табиғаты бейнеленген.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал әлеуметтік желіде, жұмыста не отбасында орынсыз сөз айтпауға шақырады. Мысалы, ашумен жазылған бір комментарий адамның абыройына нұқсан келтіруі мүмкін. Сол себепті ойланбай сөйлеу кейін түзелмес өкініш әкеледі.
Qudaı urǵanda ne amal?