Ауылдастың аузы сасық.
«Ауылдастың аузы сасық.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Ауылдасыңның, күнде көріп жүрген адамның сөзі саған жағымсыз, «аузы сасық» болып көрінеді дейді мақал. Негізгі ойы: етене жақын адамның ақылы, кеңесі бағаланбайды, өйткені оның кемшілігін де, күнделікті күйкі тірлігін де білесің, ал алыстан келген бөтеннің дәл сол сөзін тыңдай қаласың. Екінші түсінігі — ауылдастар бір-бірінің жайын біледі де, сырттан келгенге жамандығын айтып, өсек таратады. Екі түсінікте де жақын ортаның бірін-бірі бағаламайтын, мін тергіш әдеті сыналады.
Образдар мен теңеулер
Ауылдас — бір ауылда, бір қонысты бірге жайлаған көрші. Ол сенің бала кезіңді, қателігіңді, кедейлігіңді біледі, сондықтан оның көзінде сен әрдайым «әлгі баяғы» адамсың. «Аузы сасық» — дөрекі, жиіркенішті бейне: адамның өзі емес, оның сөзі жағымсыз естіледі. Мақал әдейі өткір айтылған: жылы сөзбен жеткізуге болатын ойды қатты бейнемен есте қалдырады. Ой жағынан «Алыста жүрсе кісінескен, жақында жүрсе тебіскен» деген мақалмен үндес.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақалды өз ортасында ақылы өтпей жүрген, бірақ сырттағы адамдар тыңдайтын кісі ренжи, кейде күлкімен айтады. Жақынының кеңесін тыңдамай, бөтеннің сол сөзіне иланған адамды сынау үшін де қолданылады. Сөзі дөрекілеу, сондықтан үлкен адамның бетіне тікелей айту әдепсіз көрінеді, көбіне жалпы ой ретінде айтылады. Мысалы: «Мен айтқанда тыңдамадың, қаладан келген маман айтқанда бас изедің, ауылдастың аузы сасық деген осы».
Қолданылу жағдаяттары
— Ауыл дәрігерінің кеңесін елемеген ағай дәл сол дәріні қаладағы профессор жазғанда ғана ішті, дәрігер әйел күліп мақалды айтты.
— Ауыл мектебінің мұғалімі ашқан үйірмеге ешкім келмей, дәл сондай сабақты аудан орталығынан келген адам өткізгенде, зал толып кетті.